Charles Dickens

Maarten Chuzzlewit

Saga

Maarten Chuzzlewit
Original title
The life and adventures of Martin Chuzzlewit
Translated by Simon Jacobus Andriessen
Copyright © 1844, 2018 Charles Dickens and SAGA Egmont
All rights reserved
ISBN: 9788726123319

1. e-book edition, 2018
Format: EPUB 2.0

All rights reserved. No part of this publication may be reproduced, stored in a retrievial system, or transmitted, in any form or by any means without the prior written permission of the publisher, nor, be otherwise circulated in any form of binding or cover other than in which it is published and without a similar condition being imposed on the subsequent purchaser.

SAGA Egmont www.saga-books.com – a part of Egmont, www.egmont.com

I.

DIENENDE TOT INLEIDING, EN BEVATTENDE DEN STAMBOOM DER FAMILIE CHUZZLEWIT.

Daar geen heer of dame, die op fatsoen en beschaving aanspraak maakt, met mogelijkheid eenige belangstelling voor de familie Chuzzlewit kan koesteren, zonder vooraf van de oudheid van dit geslacht verzekerd te zijn, is het gelukkig te mogen weten, dat het ontwijfelbaar in eene rechte lijn van Adam en Eva afkomstig is, en in overouden tijd tot de aanzienlijkste grondbezitters behoorde. Mochten wangunstige en boosaardige menschen ooit tegen een, der Chuzzlewit’s de beschuldiging inbrengen, dat hij al te trotsch was op zijn geslacht, dan zal men deze zwakheid niet slechts vergeeflijk, maar zelfs lofwaardig vinden, wanneer men in aanmerking neemt, hoezeer dit geslacht zich door zijne overoude afkomst boven het overige des menschdoms verheven mocht achten.

Het is opmerkelijk, dat, gelijk men in de oudste familie, waarvan eenige aanteekening bestaat, een moordenaar en een landlooper aantreft, men ook in de kronijken van alle oude geslachten ontelbare herhalingen dezer bijzonderheid ontmoet. Men zou het zelfs tot algemeenen regel kunnen nemen, dat, hoe ouder iemands afkomst is, er des te meer geweldenaren en landloopers onder zijne voorouders zijn geweest; want in ouden tijd waren doodslaan en stroopen eene edele oefening en gezonde uitspanning der grooten van dit land; vermaken, die hen tegelijk bezighielden en voordeel aanbrachten.

Er ligt derhalve iets streelends in de ontdekking, dat de Chuzzlewit’s in verschillende tijdperken onzer geschiedenis een werkzaam aandeel namen in onderscheidene moorddadige samenspanningen en bloedige onlusten; terwijl men nog verder van hen vindt aangeteekend, dat zij, die van het hoofd tot de voeten in het staal gedost waren, bij verschillende gelegenheden hunne in lederen wambuizen gekleede soldaten met onwrikbaren moed ter dood leidden, en naderhand ongedeerd naar huis terugkwamen.

Er is geen twijfel aan, of er is ten minste een Chuzzlewit met Willem den Veroveraar overgekomen, hoewel het niet blijkt, dat hij bij dezen ooit in bijzondere gunst heeft gestaan, daar de familie nooit bijzonder rijk in grondeigendommen schijnt geweest te zijn. En het is wel bekend, dat des Normandiërs mildheid in het schenken van zulke bezittingen aan zijne gunstelingen even onbekrompen was, als deze deugd doorgaans is in groote personages, wanneer zij weggeven wat hun niet toekomt.

Misschien mag de geschiedenis hier wel een oogenblik stilstaan, om zich zelve geluk te wenschen met den schat van dapperheid, wijsheid, welsprekendheid, eer en adel, die met den inval der Normandiërs naar Engeland schijnt te zijn overgekomen; een schat, welke door de genealogie van ieder oud geslacht verrijkt is, en die zeker even groot zou zijn geweest, en waarop lange reeksen van adellijke afstammelingen evenveel roem zouden hebben gedragen, zelfs indien Willem de Veroveraar, in plaats van Saksers te overwinnen, door hen overwonnen was; want zulk eene verandering der omstandigheden zou gewis in dit opzicht geen verschil hebben gemaakt.

Er was ongetwijfeld een Chuzzlewit in het buskruitverraad betrokken, zoo al niet de aartsverrader Fawkes zelf eene spruit van dezen aanzienlijken stam is geweest; hetgeen zeer licht mogelijkis,wanneer men onderstelt dat in vroeger tijd een andere Chuzzlewit naar Spanje is verhuisd, en daar bij eene Spaansche dame een olijfkleurigen zoon heeft gewonnen. Dit waarschijnlijk vermoeden wordt versterkt, zoo al niet stellig bevestigd, door eene omstandigheid, welke voor hen, die er eenige waarde aan hechten om het overerven van aard en smaak in sommige familiën na te gaan, bijzonder belangrijk moet wezen. Het is opmerkelijk, dat er in later tijd vele Chuzzlewit’s, die in hun beroep ongelukkig waren, zonder eenige redelijke hoop op een beter gevolg, steenkolenkoopers zijn geworden, en maanden lang bij een hoopje steenkolen zijn blijven zitten de wacht houden, zonder ooit een woord te wisselen met iemand, die lust had om er van te koopen. De merkwaardige overeenkomst tusschen deze handelwijze, en die van hun vermaarden voorneef, in den kelder onder het Parlementsgebouw, valt te duidelijk in het oog, om er verder over uit te weiden.

Mondelinge overleveringen der familie bewijzen ook, dat er op eenen of anderen tijd onder hare leden eene vrouw moet zijn geweest, die zooveel liefhebberij had in het maken van branden vuurtuig, dat zij in de legenden der familie tot op dezen dag met den bijnaam van de „stokebrand” wordt aangeduid. Men behoeft er bijna niet aan te twijfelen, of dit was de Spaansche dame, de moeder van Chuzzlewit-Fawkes.

Er bestaat echter nog een bewijs, dat de Chuzzlewit’s in zeer nauwe betrekking staan met deze merkwaardige gebeurtenis in de Engelsche historie, hetwelk zelfs hen moet overtuigen, die door de aangehaalde blijken van waarschijnlijkheid nog niet overtuigd zijn geworden.

Nog weinige jaren geleden was er in het bezit van een zeer fatsoenlijk, onbesproken en geloofwaardig lid der familie (want zelfs zijne bitterste vijanden durfden niet tegenspreken, dat hij een rijk man was) eene antieke dievenlantaren, nog merkwaardiger dewijl zij volkomen hetzelfde fatsoen had als die tegenwoordig in gebruik zijn; en deze nu overleden Chuzzlewit was altijd gereed om te bezweren, en heeft ook meermalen bezworen, dat hij zijne grootmoeder, als zij deze eerwaardige antiquiteit beschouwde, dikwijls had hooren zeggen: „Ja, ja! die heeft mijn voorzoon den vijfden November gedragen, toen hij GuyFawkes was.” 1) Deze merkwaardige woorden, op de rechte manier uitgelegd, bevatten een onweerstaanbaar bewijs van hetgeen wij boven beweerden. De oude vrouw, hoe helder van vermogens voor het overige, was echter onderhevig aan die verwarring van denkbeelden, of ten minste van uitdrukkingen, welke dikwijls een gevolg is van ouderdom en groote spraakzaamheid. De geringe, zeer geringe verwarring in deze uitdrukking valt zoo duidelijk in het oog en is zoo gemakkelijk te herstellen, dat het belachelijk zou zijn, er veel moeite toe te doen. „Ja, ja!” zeide zij, en in deze tweewoordige voorafspraak is geene de minste verbetering noodig. „Deze lantaren is door mijn voorvader” — niet voorzoon, want dat is eene ongerijmde uitdrukking — „op den vijfden November gedragen. En hij was Guy Fawkes. ” Zoo wordt het gezegde duidelijk, natuurlijk en volkomen overeenstemmend met het karakter der spreekster. Het is zoo duidelijk, dat de anekdote op deze wijze moet worden verklaard, dat het bijna niet der moeite waardig zou zijn van hare oorspronkelijke wending eenige melding te maken, tenware als een bewijs, wat er niet slechts in historische proza, maar ook in beeldrijke poëzie, door een geringe vernuftsinspanning van een commentator kan worden verricht, en dikwijls verricht wordt.

Men heeft wel eens gezegd, dat er geen bewijs bestaat, dat in den jongst verleden tijd een Chuzzlewit op een gemeenzamen voet met aanzienlijke personen heeft verkeerd; maar de smalende lasteraars, die zulke ellendige logens uit hunne kwaadaardige hersenen spinnen, kan men met schriftelijke bewijzen den mond stoppen. Er bestaan nog brieven door zekeren Diggory Chuzzlewit geschreven, waaruit blijkt, dat deze heer gewoon was met Hertog Humphrey te eten;2) en deze edelman moet zelfs een eenvoudigen Diggory zoo dikwijls en dringend aan zijne tafel hebben genoodigd, dat deze, om het plat uit te drukken, den buik vol kreeg van zijn adellijk gezelschap ; want verscheidene malen schrijft Diggory aan zijn vrienden, dat hij, als zij niet dadelijk antwoorden, geene andere keus zal hebben dan om weder bij Hertog Humphrey te gaan eten.

Nog zegt een gerucht, even lasterlijk als het andere, dat zekere Chuzzlewit, wiens geboorte, dit moet men bekennen, eenigszins in het duistere lag, van zeer lage afkomst was. Maar welk bewijs heeft men hiervan? Toen de zoon van dien man, aan wien men begreep dat het geheim van zijn vaders geboorte bekend moest zijn, op zijn sterfbed lag, deed men hem plechtig de vraag: „Toby Chuzzlewit, wie is uw grootvader geweest?” En op deze vraag gaf hij, met zijn laatsten adem, een plechtig antwoord, dat terstond opgeschreven en door zes getuigen onderteekend werd. Zijn antwoord luidde: „The Lord No Zoo.” 3) Men kan zeggen — en men heeft gezegd, want menschelijke boosheid is grenzenloos — dat er geen Lord van dezen naam bestaat of ooit bestaan heeft. Maar welk gewicht heeft deze tegenwerping? Het door sommige welmeenende, maar onkundige menschen geopperde vermoeden, dat Toby’s grootvader, naar zijn naam te oordeelen, een Mandarijn was (hetgeen volstrekt geen schijn heeft, daar zijne grootmoeder nooit buitenslands is geweest, en zich verscheidene jaren vóór zijn vaders geboorte geen Manderijn in Engeland heeft opgehouden), dit vermoeden, zeggen wij, daar latende, is het immers duidelijk, dat Toby Chuzzlewit den naam, toen zijn vader hem dien mededeelde, niet recht had verstaan, of niet goed uitsprak, en dat de Chuzzlewit’s derhalve wel degelijk aan een onbekend hoogadellijk geslacht geparenteerd zijn.

Uit nog in de familie bewaarde documenten blijkt verder zeer duidelijk, dat, in den nog niet lang verloopen tijd van den straks genoemden Diggory Chuzzlewit, een der leden van het geslacht een man van aanzien en vermogen moet zijn geweest. In eenige door den tijd grootendeels verteerde brieven maakt Diggory veeltijds melding van een oom, van wien hij veel te wachten moet hebben gehad, daar Diggory diens gunst trachtte te winnen door geschenken van zilverwerk, horloges en andere voorwerpen van waarde 4) Zoo schrijft hij aan zijn broeder aangaande een soeplepel, het eigendom van dien broeder, welken Diggory had geleend of op eene andere manier in handen gekregen: „Ik hoop, dat gij er niet boos over zult zijn — ik heb hem naar mijn oom gebracht.” Een andermaal bezigt hij dergelijke bewoordingen ten aanzien van een kinderkroesje, dat hij zou laten soldeeren; en nog een andermaal zegt hij: „ik heb dien onweerstaanbaren oom van mij alles gegeven wat ik bezat.” Dat hij bij dezen heer, waarschijnlijk op een buitengoed. dikwijls en lang moet gelogeerd hebben, blijkt uit het volgende gezegde: „Behalve het pak, dat ik aanheb, zijn al mijne kleederen tegenwoordig bij mijn oom.” De invloed van dezen oom moet zeer groot zijn geweest, en zijne weldadigheid insgelijks; want de neef maakt melding van den ouden heer, als de toevlucht van al zijne bekenden, wanneer zij zich in geldgebrek bevonden, en laat zich bij zekere gelegenheid de woorden ontvallen: „Gij weet wel, dat mijn oom niemand op de wereld ontziet.”

Het is noodeloos meer bewijzen te leveren van den hoog aanzienlijken stand, dien verscheidene Chuzzlewit’s in de maatschappij hebben bekleed. Indien er eenige reden bestond om te denken, dat iemand nog meer bewijzen zou verlangen, dan zou men die kunnen opeenstapelen tot zij Alpen van getuigenissen vormden, groot genoeg om er de stoutste twijfelzucht onder te verpletteren. Dewijl er echter reeds een tamelijke heuvel op hef familiegraf is opgeworpen, zullen wij dien nu maar laten gelijk hij is, en alleen, om er als het ware nog een laatsten schop vol op te gooien, nog aanmerken, dat vele Chuzzlewit’s, gelijk te bewijzen is uit brieven door hunne en hare eigene moeders geschreven, zich door eene echt aristocratische schoonheid van gelaatstrekden en gestalte hebben onderscheiden. Deze omstandigheid alleen zou voldoende zijn geweest om het onderhavig geschil volkomen te beslissen; want het is algemeen bekend, dat welbesneden monden en neuzen, welgevormde kinnen, fraaie en blanke handen, en voorhoofden, waarop de blauwe aderen omkronkelen gelijk de rivieren op eene landkaart, de uitsluitende eigenschappen en eigendommen zijn van personen van hoog aanzienlijke afkomst.

Daar wij nu, tot onze eigene volkomene overtuiging (en derhalve ook volkomen ten genoege van onze lezers) bewezen hebben, dat de Chuzzlewit’s van oude afkomst zijn, en dat deze familie personen heeft opgeleverd, op welker omgang de fatsoenlijkste lieden zouden mogen roem dragen, kunnen wij in ernst onze taak als geschiedschrijver aanvaarden. Wij hebben getoond, dat zij, door hun ouden oorsprong, een tamelijk groot aandeel in de grondvesting en vermeerdering van het menschelijk geslacht moeten gehad hebben, terwijl uit het vervolg dezer geschiedenis eens zal blijken, dat de zoodanigen van hare leden, die daarin op het tooneel zullen verschijnen, in de groote wereld om ons heen nog vele typen en pendanten hebben. Thans vergenoegen wij ons met, te dezen opzichten, in het algemeen aan te merken, dat men gerust kan beweren: ten eerste — zonder daarom de leer van Monboddo, dat het menschdom waarschijnlijk van apen afkomstig is, te zijn toegedaan — dat de menschen vele vreemde kuren hebben en zonderlinge streken spelen; en ten tweede — zonder aan de theorie van Blumenbach te hechten, dat de afstammelingen van Adam vele hoedanigheden bezitten, die meer bijzonder aan zwijnen dan aan eenige andere schepselen eigen zijn — dat sommige menschen zich bij uitstek onderscheiden door hunne buitengemeene zorg voor hun eigen knapzak.

II.

WAARIN EENIGE PERSONEN AAN DEN LEZER WORDEN VOORGESTELD, MET WELKE HIJ IN HETVERVOLG, ALS HET HEM BELIEFT, NADER BEKEND ZAL WORDEN.

Het was vrij laat in den herfst van het jaar, toen de dalende zon, den mist verdrijvende, welke haar den geheelen dag had verduisterd, een helder licht verspreidde over een dorpje in Wiltshire, een kleinen dag reizens van de fraaie oude stad Salisbury gelegen.

Gelijk eene plotselinge opwakkering der geestvermogens, welke de ziel van een afgeleefden grijsaard verlevendigt, verspreidde deze zonneschijn een glans over het landschap, waarin zijn verdwenen bloei en frischheid schenen te herleven. Het vochtige gras schitterde in de zonnestralen; de weinige plekken groen aan de heggen — waar nog eenige bebladerde takken den invloed van den scherpen wind en de nijpende nachtvorst hadden weerstaan — schenen opnieuw te ontluiken ; de stroom, die den geheelen dag lang dof en donker was geweest, kaatste vroolijk de gouden stralen terug; de vogelen begonnen op de kale takken te sjilpen en te zingen, als geloofden zij half dat de winter voorbij was en de lente reeds weder aankwam. De windvaan op de ranke torenspits der oude kerk glinsterde in de hoogte, als wilde zij instemmen met de algemeene vreugde; en uit de met klimop begroeide vensters scheen zulk een lichtglans naar den gloeienden hemel terug, als ware het stille gebouw de bewaarplaats van twintig zomers geweest, die met al hun vuur en warmte daarin opeengetast lagen.

Zelfs die kenteekenen van het jaargetijde, welke het naderen van den winter maar al te duidelijk aankondigden, hadden nu iets bevalligs, en deelden de vroolijke trekken van het landschap eene tint van treurigheid mede, die echter niets naargeestigs had. De afgevallen bladeren, die den grond bedekten, verspreiddeneen aangenamen geur, en brachten, daar zij alle te luide klanken van voetstappen en rollende wagens verzachtten, eene stilte voort, welke in aangename overeenstemming stond met het gezicht der zaaiers, die op afgelegen velden het graan uitstrooiden, en der ploegers, wier kouter, zonder gediuisch door den vetten grond getrokken, op de met stoppelen bedekte akkers regelmatige voren trok. Aan de roerlooze takken van sommige boomen hingen de herfstbeziën als trossen koralen, gelijk in die fabelachtige boomgaarden, waarin de vruchten juweelen waren; andere boompjes, geheel van loof beroofd, vormden elk het middelpunt van een hoopje roodbruine bladeren; nog andere hadden hun gebladerte behouden, maar het was gekrompen en gefronseld, als ware het door een vuurgloed verschroeid; om de stammen van sommige wilde appelboomen lagen op hoopen de vruchten, welke zij dat jaar hadden gedragen; en eenige andere boomen (van die soort, welker loof altijd groen blijft) praalden eenigszins stug en barsch met hunne kracht, als liet de natuur hen de les prediken, dat het niet aan hare vroolijkste en bevalligste gunstelingen is, dat zij den langsten levenstijd schenkt. Door deze donkere takken schoot het zonnelicht echter nog gloeiender gouden stralen; de roode gloed scheen door de tegenstelling van dat donkere loof nog helderder te worden, als waren die boomen opzettelijk bestemd om den luister van den wegstervenden dag te vergrooten.

Nog een oogenblik, en die luister was niet meer. De zon daalde neder achter eene lange reeks van heuvelen en wolken, die zich in het westen verhieven als eene in de lucht gebouwde stad, met boven elkander oprijzende muren en transen; het licht werd uitgedoofd; de schitterende kerk werd donker en koud; de stroom vergat zijne vroolijkheid; de vogels zwegen stil; eene wintersche naargeestigheid verspreidde zich over het geheele landschap.

Er stak ook een avondwind op, en de dunste takken kraakten en ratelden, terwijl zij bij deze zuchtende muziek een doodendans dansten. De verwelkte bladeren hadden niet langer rust, maar vluchtten heen en weder, om eene schuilplaats voor hun kouden vervolger te zoeken. De landman spande zijne paarden af, en draafde, met een neergebogen hoofd, naast hen naar huis; en achter de vensters der boerenwoningen begonnen lichten te schitteren, die eene flauwe schemering over de donkere velden verspreidden.

Nu trad de smederij van het dorp in luister te voorschijn. De onvermoeide blaasbalg loeide tegen het helder brandende vuur, dat even lustig loeide als hij, en de schitterende vonken, bij den vroolijken klank der hamerslagen op het aanbeeld, een dartelen dans liet uitvoeren. Het gloeiende ijzer schitterde insgelijks, als ware het om te wedijveren, en spreidde in kwistigen overvloed fonkelende juweelen in het rond. De forsche smid en zijne gezellen beukten op hun werk met zulke slagen, dat zelfs de droevige nacht er vroolijk van werd, en zich over zijn donker gelaat, dat, over de hoofden van eenige ledige toekijkers, door de deur en vensters scheen naar binnen te turen, een rooden gloed verspreidde. Wat deze toekijkers betreft, zij bleven staan, alsof eene toovermacht hen aan die plek had geboeid; en als zij nu en dan een blik in de duisternis achter zich wierpen, schoven zij hunne luie ellebogen wat meer naar hun gemak op het vensterkozijn, en leunden wat meer naar binnen over, evenmin genegen om zich van die plek los te rukken, dan alsof zij geboren waren om als krekels hun geheele leven bij den brandenden haard door te brengen.

De wind werd onstuimiger. Van zuchten ging hij tot huilen over, en dwarrelde zoo om de vroolijke smidse, klapperde met de deur en loeide in den schoorsteen, als wilde hij den blaasbalg tergen, dat deze niet zoo vrij was als hij. Maar deze pocherij, hoe luidruchtig ook, was geheel krachteloos, en had op zijn schorren mededinger geen ander uitwerksel, dan dat hij zijn lied nog hooger inzette, en daardoor het vuur nog helderder deed branden en de vonken nog vroolijker dansen ; eindelijk vlogen zij zoo dartel in het rond, dat zulk een knorrige wind het onmogelijk langer kon aanzien, maar huilend heenstoof, en in zijne vaart het oude uithangbord voor de herberg zulk een klap gaf, dat de BlauweDraakna dien tijd nog eens zoo kantelig op zijne pooten stond, en zelfs voor kerstmis geheel van zijne verhevenheid aftuimelde.

Het was wel wat gering voor een fatsoenlijken wind, zijn moed te willen koelen aan zulke nietige dingen als afgevallen bladeren; maar haar deze wind, juist nadat hij den Draak had mishandeld, een grooten hoop daarvan ontmoette, tastte hij hen aan, en joeg hen met zooveel geweld voor zich uit, dat zij dwarrelend naar alle kanten heenstoven, en in hun angst allerlei wonderlijke bokkensprongen maakten. Nog was dit niet genoeg voor zijne kleingeestige woede: niet voldaan, dat hij hen uit elkander had gedreven, vervolgde hij nog eenige verspreide troepen, en joeg die naar den zaagput van den wagenmaker en onder de planken en balken op de werf, ja zocht hen nog onder het hout op, om hen nog verder te vervolgen en af te jagen.

De schuwe bladeren vloden des te sneller; maar zij waren nu in besloten plaatsen geraakt, waar zij geen uitweg konden vinden, en waar hun vervolger hen naar hartelust kon rondjagen : zij kropen onder de overhangende daken, hingen zich als vleermuizen aan hooischelven, kropen openstaande vensters binnen, verscholen zich onder heggen, kortom, zochten overal naar eenige rust en veiligheid. Het koddigste, dat zij deden, was echter dat zij de kans waarnamen, toen de voordeur van mijnheer Pecksniff geopend werd, om snel in de gang de wijk te nemen; maar de wind vervolgde hen even snel, en daar hij de achterdeur geopend vond, blies hij in een oogenblik de kaars uit, die mejuffer Pecksniff in de hand hield, en smeet den heer Pecksniff, die juist wilde binnentreden, de voordeur met zooveel geweld voor den neus dicht, dat hij in een oogwenk op zijn rug op de stoep lag. Nu zat van zulke beuzelachtige grappen, gierde de luidruchtige zwerver, triumf loeiende, over heiden en velden, heuvelen en vlakten, tot hij eindelijk op de zee kwam, en daar eenige andere winden, even onstuimig van aard, ontmoette, met welke hij dien nacht verder rumoer maakte.

Intusschen lag Pecksniff, die van den scherpen kant der onderste stoeptrede zulk een bons tegen zijn achterhoofd had gekregen, welke in een oogenblik eene wel hersenschimmige, maar niettemin zeer schitterende illuminatie van dwaallichtjes aansteekt, zeer bedaard naar zijne eigene voordeur te kijken. Het scheen zelfs wel, dat deze voordeur iets bijzonder belangrijks en onderhoudends moest hebben, want hij bleef zeer lang zoo liggen staren, zonder zich zelfs te verwonderen of hij bezeerd was of niet; ja zelfs, toen mejuffer Pecksniff met een zeer schel stemmetje, alsof zij zelve een jeugdig windje was, door het sleutelgat riep: „Wie is daar?” gaf hij geen antwoord. Nog meer : toen mejuffer. Pecksniff de deur nogmaals opende, en met hare hand voor de kaars, naar buiten tuurde, en naar alle kanten heen keek, behalve juist naar de plek waar hij lag, sprak hij nog geen woord, en gaf op geenerlei wijze eenig verlangen te kennen om opgeraapt te worden.

„Ik zie je wel,” riep mejuffer Pecksniff den denkbeeldigen straatschender na ; „ik zal je wel vinden.”

Pecksniff sprak nog geen woord; misschien omdat hij nu gerust was, dat hij wel gevonden zou worden.

Met eene vinnige waarschuwing voor den constable, het gerecht en de galg, wilde de jongejuffer de deur weder sluiten, toen Pecksniff, die na de illuminatie, welke eerst uit een talloos tal van lichtjens had bestaan, die zoo verward door elkander dansten, dat men er geen oog op kon houden, tot omtrent een dozijn vlammetjes verminderd zag, zich op zijn elleboog ophief en niesde.

„Die stem!” riep juffer Pecksniff uit. „Mijn vader!”

Op dezen uitroep kwam er eene tweede juffer Pecksniff uit de voorkamer aanstuiven, en met vele verwarde uitroepingen trokken deze twee den omgewaaiden overeind.

„Papa!” riepen beide tegelijk. „Spreek toch, papa! Zie ons toch niet zoo verbijsterd aan, liefste papa!”

Daar echter, vooral in zulk een geval, iemands blikken niet volkomen onder zijn beheer staan, bleef Pecksniff zijne dochters met een gapenden mond en wijd geopende oogen aanstaren; en daar zijn hoed was afgevallen, zijn gezicht bijzonder bleek was, zijn haar steil overeind stond, en zijn rok zeer bemodderd was, maakte hij over het geheel zulk eene treurige vertooning, dat de twee juffers onmogelijk een gil konden bedwingen.

„Zoo!” zeide Pecksniff, „nu word ik al beter.”

„Hij is bijgekomen!” riep de jongste juffer Pecksniff.

„Hij spreekt weder!” riep de oudste.

Met deze vreugdegalmen gaven zij hem ieder een kus op de wang en hielpen hem in huis. Terstond daarop liep de jongste juffer Pecksniff weder naar buiten, om zijn hoed, paraplu, handschoenen en andere kleinigheden op te rapen; en toen dit gedaan en de deur weder gesloten was, begaven beide jongejuffers zich in de achterkamer aan het werk, om de wonden van den ouden heer te verbinden.

Deze bleken van geen ernstigen aard te zijn, daar zij zich bepaalden tot eenige ontvellingen van hetgeen de oudste juffer Pecksniff „de knobbelige deelen” noemde, zooals de knieën en ellebogen, en tot de ontwikkeling van een geheel nieuw orgaan, nog door geen phreneloog geschreven, aan het achterste gedeelte van het hoofd. Nadat deze wonden verbonden waren, en de patiënt de hartsterking van een glas brandewijn met water had gebruikt, ging de oudste juffer Pecksniff theezetten, waartoe alles gereed stond. In dien tijd haalde de jongste uit de keuken een rookenden schotel met ham en eieren, en nadat zij dien voor haar vader had nedergezet, nam zij plaats op een laag bankje voor zijne voeten, zoodat hare oogen juist op de hoogte van de tafel kwamen.

Uit de nederigheid van deze hare plaats moet men niet opmaken, dat de jongste juffer Pecksniff zoo jong was, dat zij door de kortheid van hare beenen als het ware genoodzaakt was om op een bankje te zitten. De reden, dat zij op een bankje zat, was in hare onnoozelheid en onschuld gelegen, die groot, bijzonder groot waren. Zij zat op een bankje, omdat zij een wild, dartel, onbezonnen, speelziek meisje was. Die jongste juffer Pecksniff was het schalkachtigste en tegelijk het eenvoudigste schepseltje, dat gij kunt verbeelden. Dit was hare grootste bekoorlijkheid. Zij was te schuldeloos en te vol van kinderlijke levendigheid om een kam in hare haren te steken, of om deze te vlechten of op te binden. Zij droeg ze loshangende en gekroesd in zulk eene menigte van krullen, dat de bovenste rij slechts ééne krul had. Zij was wel uitgegroeid en wel in het vleesch, geheel een volwassen meisje; maar somtijds droeg zij nog een kinderschortje, en hoe lief stond haar dat! Zoo kinderlijk, onnoozel en aanvallig was de jongste juffer Pecksniff.

Mijnheer Pecksniff was een zeer weldenkend, godsdienstig man, vol ernst en edele beginselen, deftig in zijn spreken en doen. Hij had deze dochter Mercy laten doopen. Mercy! welk een bekoorlijke naam voor zulk een onschuldig en aanvallig wezen! Hare zuster heette Charity. Dat kwam al bijzonder goed bijeen. Mercy en Charity! 5) Charity met haar helder verstand en met haar zachten, maar nooit stroeven ernst, had een naam zoo juist naar haar aard, en deed daarenboven dien van hare zuster zoo goed uitkomen! Welk een streelend gezicht was het contrast, dat deze twee meisjes vormden, terwijl zij elkander zoo beminden, verstonden, ondersteunden, en tegelijk terecht wezen en tegenwerkten, als het ware elkanders tegengift waren! Elk dezer twee jonge maagden zag men zoo, zonder wangunst op hare zuster, hare eigen zaken doen, ieder op een verschillenden voet, zonder met elkander samen te spannen; zij schenen te zeggen: „Als het goed in dien winkel u niet bevalt, wees dan maar zoo goed om bij mij te komen.” En het aardigste van de geheele zaak was, dat deze twee schoonen zoo volstrekt niets van dit alles wisten. Zij hadden er zelfs geen vermoeden van. Zij hadden er evenmin aan gedacht of van gedroomd, als haar vader dit gedaan had. De natuur had haar zoo gespaard, zonder dat zij er iets toe gedaan hadden.

Wij hebben reeds opgemerkt, dat mijnheer Pecksniff een weldenkend man was, en dit was hij ook inderdaad. Misschien is er nooit een meer weldenkend mensch geweest dan Pecksniff, vooral in zijn spreken en zijne brieven. Een zijner nederige bewonderaars zeide eens van hem, dat hij een Fortunatusbeurs van goede beginselen in zijn binnenste had. Hij geleek in dit opzicht naar het meisje in het tooversprookje, behalve dat, indien het al geene echte diamanten waren, die uit zijn mond vielen, het toch zeer fraaie compositiesteenen waren, die verbazend schitterden. Hij was een voorbeeldig man, even vol zedenspeuken als een boek met schoolvoorschriften. Sommige menschen vergeleken hem bij eene hand, die altijd den weg naar de stad wijst en er nooit naar toe gaat; maar dit waren zijne vijanden, de schaduwen door den glans zijner braafheid verworpen, anders niet. Zelfs zijne keel was een zinnebeeld van zijne christelijke deugd.

Men kreeg er vrij veel van te zien. Men keek over de lage heining eener zwarte das (waarvan niemand ooit den knoop zag, want ze werd van achteren geknoopt,) en daar zag men de keel, een vallei tusschen twee puntige heuvelen van het hemdsboord, effen en glad geschoren voor de oogen liggende. Die keel scheen uit naam van Pecksniff te zeggen: „Hier is geen bedrog, heeren en dames! alles is hier vrede en heilige zielsrust.” Hetzelfde zeide zijn zwart haar, dat even begon te grijzen en op zijn voorhoofd steil overeind stond, terwijl het aan de slapen, in overeenstemming met zijne zware oogleden, glad nederhing. Zijne gestalte was welgedaan, maar niet gezet; zijne manieren waren zacht en zoetsappig, zijne zeden hetzelfde. Kortom, zelfs zijn eenvoudig zwart pak, zijn staat van weduwnaar, zijne dubbele lorgnet, alles had dezelfde strekking, alles riep overluid: „Dit is Pecksniff, de brave, weldenkende man!”

De koperen plaat op de deur (die, daar zij aan Pecksniff toebehoorde, niet liegen kon) droeg het opschrift „Pecksniff, Architect,” waarbij de eigenaar op zijne adreskaartjes nog voegde „en Landmeter.” Evenwel kon hij slechts in een overdrachtelijken zin landmeter genoemd worden, daar hij nooit anders land mat of had gemeten, dan — namelijk met zijne oogen — de velden, die hij uit de vensters van zijn huis kon overzien. Van zijno werkzaamheid als architect was niets bekend, dan dat hij nooit iets had gebouwd; maar men geloofde toch algemeen, dat zijne kunde in het vak van bouwkunst ontzettend diep lag.

Pecksniff’s beroepsbezigheden waren bijna, zoo niet geheel, beperkt tot het houden van leerlingen ; want het inzamelen van pachtpenningen en huishuren, waarmede hij zijn ernstigen arbeid nu en dan afwisselde, kan bezwaarlijk onder het vak van architectuur worden gebracht. Zijne grootste kunst bestond daarin, dat hij ouders en voogden een hoog denkbeeld van zich wist te geven en zoo over te halen om een zoon of pupil, met betaling van eene leerpremie en een behoorlijk kostgeld, bij hem in huis te doen. Wannaar Pecksniff de premie in zijn zak had gestoken en de jongeheer vervolgens kwam, leende de architect hem zijn passerdoos af, als de instrumenten met zilver gemonteerd of anders van waarde waren, verzocht hem vervolgens om zich nu volkomen als een lid der familie te beschouwen, maakte hem, naar het uitkwam, een mooi compliment over zijne ouders en voogden, en liet hem dan aan zijn lot over in eene groote bovenvoorkamer, waar hij, in gezelschap van eenige teekenborden, linialen en passers, en nog twee of drie andere jongeheeren, zich drie of vijf jaren (naar mate zijn contract voorschreef) bezighield metallerlei opstanden van de kerk van Salisbury te teekenen en op het papier eene menigte kasteelen, stadhuizen, paleizen en andere openbare gebouwen op te richten. Misschien werden nergens op de wereld zoovele monumenten gebouwd als hier onder toezicht van den architect Pecksniff; ja, indien slechts het twintigste gedeelte der kerken, welke in die voorkamer werden gebouwd, met een van de juffers Pecksniff voor het altaar, op het punt om met den architect in den echten staat te treden, door de parlement commissie in gebruik kon worden genomen, zou men ten minste in vijfhonderd jaar geene kerken meer noodig hebben.

„Zelfs de tijdelijke goederen, welke wij nu hebben genoten,” zeide Pecksniff, terwijl hij, toen hij gedaan had met eten, de tafel overzag; „zelfs melk, suiker, thee, brood, ham....”

„En eieren,” fluisterde Charity hem toe.

„En eieren,” zeide Pecksnif, „zelfs zij bevatten eene zedenles. Zie hoe zij verdwijnen! Alle genot is vluchtig. Ik kan zelfs niet lang eten. Als ik mij in schuldelooze dranken te buiten ga, krijg ik het water; doe ik het in bedwelmende dranken, dan word ik dronken. Waarlijk, eene ernstige herinnering!”

„Zeg toch niet, ik word dronken, papa!” zeide de oudste juffer Pecksniff.

„Als ik zeg ik, kindlief!” antwoordde haar vader, „meen ik het menschdom in het algemeen. Eene zedenles heeft nooit iets personeels. Zelfs zoo iets als dit,” hier wees hij naar de plek op zijn achterhoofd, die met een stuk in azijn gedoopt grauw papier was bedekt, „welk eene nietigheid op zich zelf, herinnert ons dat wij niets zijn dan” — hij wilde zeggen „aardwormen,” maar dewijl hij bedacht, dat wormen geen behaarde koppen hebben, koos hij de woorden „vleesch en bloed.”

„Dit is insgelijks eene gewichtige bedenking,” hervatte Pecksniff na eenige minuten, gedurende welken tijd hij naar eene nieuwe zedenles scheen te hebben gezocht, maar zonder er eene te vinden. „Mercy, gij moest het vuur wat aanstoken.”

De jongejuffer gehoorzaamde; en nadat zij zich weder had nedergezet, legde zij haar arm op haars vaders knie, en liet hare blozende wang daarop rusten. Charity schoof haar stoel bij den haard, als maakte zij zich gereed voor een belangrijk gesprek, en zag haar vader aan.

„Ja,” begon Pecksniff weder, nadat hij een poos glimlachend zijn hoofd schuddende in het vuur had zitten kijken, „ik ben wederom voorspoedig geweest. Binnenkort zullen wij een nieuwen huisgenoot krijgen.”

„Een jong mensch, papa!” vroeg Charity.

„Ja, een jong mensch,” antwoordde. Pecksniff. „Hij zal zich de buitengewone gelegenheid ten nutte maken, welke de voordeelen van een uitmuntend onderwijs in de bouwkunst vereenigt met de genoegens van het huiselijk leven en den bestendigen omgang met een gezin, welks leden (hoe nederig hun kring en hoe bekrompen hunne begaafdheden mogen wezen) niet ongedachtig zijn aan hunne zedelijke verantwoordelijkheid.

„O papa!” zeide Mercy, hem schalkachtig met haar vinger dreigende. „Dat hebt gij uit de advertentie.”

„Gij dartel zangstertje!” zeide Pecksniff, hoewel zijne jongste dochter volstrekt niet zangerig was; maar Pecksniff gebruikte dikwijls een of ander woord, dat hem voorkwam een goeden klank te hebben, zonder zich veel om de beteekenis te bekommeren; en dit deed hij zoo stout, en met zulk een deftig gezicht, dat zijne welsprekendheid somtijds de verstandigste menschen van verbazing den adem benam.

Zijne vijanden zeiden, om dit terloops aan te merken, dat een vast vertrouwen op klanken en vormen de sleutel van Pecksniff’s karakter was.

„Ziet hij er knap uit, papa?” vroeg de jongste dochter.

„Hoe kunt gij zoo mal vragen, Merry?” zeide de oudste. Merry was een familiare verbastering van het deftige Mercy. „Zeg ons liever, hoe groot de premie is, die hij betaalt, papa!”

„Wel, Cherry!” riep Mercy, terwijl zij met een allerinnemendstschaterlachje hare beide handen omhoog stak, „wat zijt gij toch materieel! Foei! altijd denkt gij aan geld, zorgen en rekenen.”

Het was een gezicht der gouden eeuw waardig, hoe de jongejuffers Pecksniff elkander na deze woordenwisseling eerst eenige tikjes gaven, en daarop elkander zusterlijk maar ieder zeer eigenaardig omhelsden.

„Hij ziet er knap uit,” zeide Pecksniff, langzaam en met nadruk, „ten minste tamelijk. Eene eigenlijke premie zal hij waarschijnlijk niet betalen.”

Hoe verschillend hare karakters ook waren, sloegen de twee zusters toch op dit bericht beide zeer groote oogen op, en zetten zulke verslagen gezichten, alsof zij beiden wel degelijk aan nommer één hadden gedacht.”

„Maar wat beteekent dit?” hernam Pecksniff, steeds glimlachend in het vuur kijkende. „ Ik hoop, dat er nog eenige onbaatzuchtigheid in de wereld is. Al staan de menschen in twee vijandelijke gelederen geschaard, offensief en defensief, er zijn nog eenigen, die zich onzijdig houden, en zich door zuivere menschenliefde laten besturen.”

Deze ontboezeming scheen de zuster gerust te stellen. Zij wisselden een blik, en hare gezichten helderden op.

„O, laten wij niet altijd zoo voor de toekomst rekenen en zorgen!” zeide Pecksniff, op wiens gezicht de glimlach hoe langer hoe duidelijker te voorschijn trad. „Ik ben zulke angstige kleingeestigheid moede. Zijn onze neigingen goed en edel, dan is het immers plicht ze te volgen, al mochten ze ons schade in plaats van voordeel aanbrengen. Niet waar, Charity?”

Voor de eerste maal sedert hij was begonnen te spreken sloeg hij zijne oogen naar zijne dochters op, en daar hij zag dat zij beide glimlachten, keek hij haar zoo komiek aan (maar toch met zekere vrome schalkachtigheid, dat de jongste niet kan nalaten op zijn knie te springen, hare armen om zijn hals te slaan, en hem wel twintig malen te kussen. Onder deze blijken van kinderlijke teederheid schaterde zij echter van lachen, en zelfs de stemmige Charity lachte mede.

„Stil, stil!” zeide Pecksniff, terwijl hij zijne jongste spruit van zich afschoof, zijne haren opstreek, en zijn gezicht weder in eene ernstige plooi zette. „Welk eene dwaasheid is dit! Wachten wij ons om zonder reden te lachen, opdat wij geen reden tot schreien krijgen! Wat huiselijk nieuws is er sedert gisteren? John Westlock is vertrokken, hoop ik?”

„Nog niet,” antwoordde Charity.

„En waarom niet?” hernam haar vader. „Zijn tijd was gisteren uit, en zijne kist was gepakt; dat heb ik gezien.”

„Hij heeft van nacht in de D r a a k geslapen,” antwoordde de jongejuffer, „en Pinch is gisterenavond bij hem ten eten geweest, en is niet dan zeer laat te huis gekomen.”

„En toen ik hem van morgen op de trap tegenkwam, papa,” zeide Mercy met hare gewone levendigheid, „zag hij er waarlijk uit om van te schrikken. Zijn gezicht had allerlei kleuren; zijne oogen waren zoo dof, alsof zij gekookt waren; ik kon het hem aanzien, dat hij eene geweldige hoofdpijn had, en zijn kleeren” — hier huiverde zij — „rooken onverdragelijk naar punch en tabak.”

„Ik zou denken,” zeide Pecksniff met zijne gewone zachtmoedigheid, maar toch met het voorkomen van iemand, die zonder klagen onrecht lijdt, „dat Pinch beter zou hebben gedaan als hij iemand, die, gelijk hij wel weet, mij aan het slot van een jarenlangen omgang heeft gepoogd te grieven en te beleedigen, niet op den voet van een vertrouwd vriend had behandeld. Ik vind dit niet zeer kiesch van Pinch. Ik vind dit niet zeer vriendelijk van Pinch. Ja, ik mag nog wel verder gaan, en zeggen: ik vind dit zelfs niet zeer dankbaar van Pinch.”

„Maar wat kan men van Pinch verwachten?” zeide Charity met bitteren nadruk.

„Ja,” hernam haar vader, zacht bestraffend zijne hand opheffende : „dat laat zich wel zeggen: wat kan men van Pinch verwachten? Maar Pinch behoort onder onze medemenschen, kind! hij maakt een gedeelte uit van het groote geheel des menschdoms; en wij hebben niet alleen recht, maar het is ook onze plicht, dat wij bij Pinch in meerdere of mindere mate die hoedanigheden verwachten te vinden, welker bezit ons eigen gemoed een nederig gevoel van eigenwaarde inboezemt. Neen, de Hemel verhoede, dat ik zeggen zou : er is niets van Pinch te verwachten, of er is van dezen of genen niets te verwachten, al ware hij de laaghartigste van alle schepselen, hetwelk Pinch toch niet is. Maar Pinch heeft mij teleurgesteld; hij heeft mij gegriefd; hij is in mijne schatting eenigszins gedaald; — maar de menschheid niet. Neen!”

„Luister!” zeide Charity, haar vinger omhoog stekende toen men zacht aan de voordeur hoorde kloppen. „Daar is hij! Let nu maar op hetgeen ik zeg; hij is zeker met John Westlock teruggekomen, om hem zijn koffer naar de diligence te helpen dragen. Gij zult zien of het niet zoo is.”

Het scheen ook inderdaad dat er eene kist door de gang werd gedragen; maar naar eenig gemompel hoorde men haar neerzetten, en klopte er iemand aan de kamerdeur.

„Binnen!” zeide Pecksniff, niet barsch, maar ernstig. „Binnen!”

Een man van een wel in het oog vallend, maar geenszins behagelijk voorkomen, zeer bijziende en met een grootendeels kaal hoofd, maakte gebruik van dit verlof, en daar hij zag, dat Pecksniff, met zijn rug naar hem toe, in het vuur zat te kijken, bleef hij, met zijne hand aan de deur, aarzelend staan. Hij had, gelijk reeds gezegd is, een lang niet bevallig voorkomen, en zijn donkerbruin pak, dat nooit bijzonder juist had gepast, en nu door ouderdom was gekrompen, zat hem allergekst aan het lijf. In weerwil echter van zijne slordige kleeding en zijne lompe figuur, welke door zijn krommen rug en hooge schouders, en zijne vreemde gewoonte, om zijn hoofd vooruit te steken, vooral niet fraaier werd gemaakt, zou men hem geenszins voor iemand van een slecht karakter hebben gehouden, als Pecksniff het niet gezegd had. Hij was misschien ongeveer dertig jaren oud; maar men kon moeielijk aan hem zien, op welken trap van ouderdom, tusschen de zestien en de zestig, hij zich eigenlijk bevond, daar hij een van die zonderlinge menschen was, die reeds in hunne jeugd een oudachtig voorkomen aannemen, en dan schijnen te blijven stilstaan.

Met zijne hand aan de kruk van de deur, liet hij zijne oogen tusschen Pecksniff en zijne dochters heen en weder dwalen; maar daar de jonge juffers even strak in het vuur keken als haar vader, en geen van drieën eenige acht op hem scheen te geven, moest hij eindelijk wel spreken.

„Neem het mij niet kwalijk, mijnheer Pecksniff!” begon hij; „neem het mij niet kwalijk, dat ik u stoor; maar…”

„Gij stoort mij niet, Pinch!” zeide Pecksniff zeer kalm, maar zonder om te zien. „Ga zitten Pinch! maar wees zoo goed en doe de deur eerst dicht.”

„Als het u belieft, mijnheer!” zeide Pinch; maar in plaats van de deur te sluiten, hield hij die nog wat verder open, en wenkte schichtig tegen iemand, die nog in de gang stond. „Daar mijnheer Westlock hoorde, dat gij te huis gekomen waart, mijnheer!”

„Pinch! Pinch!” zeide Pecksniff, terwijl hij zijn stoel omschoof en den ander met een allertreurigsten blik aanzag: „ik had dit niet van u verwacht; ik heb dit niet aan u verdiend.”

„Neen, maar op mijn woord, mijnheer!”... zeide Pinch.

„Hoe minder gij er van zegt, Pinch,” viel Pecksniff hem in de rede, „des te beter. Ik klaag niet. Gij behoeft u niet te verdedigen.”

„Maar laat ik u toch even mogen zeggen, mijnheer!” zeide Pinch angstig. „Daar mijnheer Westlock nu voor goed al heen gaat, wilde hij gaarne van allen in vriendschap afscheid nemen. Mijnheer Westlock en gij, mijnheer! hebt laatst een klein geschil gehad; gij hebt dikwijls kleine geschillen gehad.”

„Kleine geschillen!” riep Charity uit.

„Kleine geschillen!” herhaalde Mercy als een echo.

„Lieve kinderen!” zeide Pecksniff, terwijl hij nogmaals zacht bestraffend zijne hand ophief. Na eene poos van plechtige stilte knikte hij Pinch toe, als wilde hij zeggen: „Ga voort!” maar Pinch was zoozeer uit het veld geslagen, dat hij geen woord wist te zeggen, en waarschijnlijk zou het gesprek zijn blijven steken, indien een knap jonkman, die in de deur was blijven staan, nu niet was binnengetreden en het woord had genomen.

„Kom, mijnheer Pecksniff!” zeide hij met een glimlach, „laten wij als vrienden scheiden! Het spijt mij, dat wij ooit geschil hebben gehad, en dat ik u ooit eenige reden tot ongenoegen heb gegeven. Draag mij nu bij het scheiden ook geen kwaad hart toe, mijnheer!”

„Ik draag niemand op de wereld een kwaad hart toe,” antwoordde Pecksniff zachtmoedig.

„Dat heb ik immers gezegd,” prevelde Pinch. „Ik wist het wel. Dat zegt hij altijd.”

„Dan geven wij elkander de hand, mijnheer!” zeide Westlock, terwijl hij een paar stappen nader kwam, en tegelijk Pinch een wenk gaf om op te letten.

„Hm!” zeide Pecksniff op zijn zachtst en toon.

„Wij geven elkander de hand, mijnheer?” herhaalde Westlock.

„Neen, John! dat behoeft niet,” antwoordde Pecksniff met hemelsche kalmte. „Ik heb u vergeven. Ik had u reeds vergeven, eer gij ophield mij te smaden en te grieven. Ik heb u in mijn geest omhelsd, John, hetgeen beter is dan de hand te geven.”

„Pinch!” zeide de jonkman, zich met ongeveinsde verachting van zijn gewezen meester afwendende, „wat heb ik u gezegd?”

De arme Pinch wierp een onrustigen blik op Pecksniff, die hem nog strak aanzag, keek toen naar den zolder, en gaf geen antwoord.

„Wat uwe vergiffenis betreft, mijnheer Pecksniff!” zeide de jonkman, „op die manier bedank ik er voor. Ik wil uwe vergiffenis niet.”

„Niet, John?” hervatte Pecksniff met een glimlach. „Dat staat niet in uwe macht. Vergevensgezindheid is een edele hoedanigheid, eene verhevene deugd, ver boven uwe heerschappij of uw invloed, John! Ik wil u vergeven! Gij kunt mij niet noodzaken, om mij iets van het leed en onrecht, dat gij mij hebt aangedaan te herinneren.”

„Leed en onrecht!” riep de ander met al het vuur van zijn ouderdom. „Dat is een lieve jongen! Leed en onrecht, dat ik hem heb aangedaan! Hij wil zich zeker ook de vijfhonderd pond niet herinneren, die hij door valsche beloften voor mij gekregen heeft; of de zeventig pond ’s jaars voor kost en inwoning, die met zeventien reeds te duur betaald zouden zijn geweest. De man is een martelaar.”

„Geld, John,” zeide Pecksniff, „is de wortel van alle kwaad. Het doet mij leed te zien, dat die wortel in u reeds zulke slechte vruchten draagt. Maar ik wil ook dit voorbijzien. Ik wil zelfs niet denken aan de handelwijs van dien verdoolden man,” (en hoe zachtmoedig hij ook bleef, sprak hij deze woorden met een nadruk uit, die duidelijk zeide: „De schurk staat daar voor mij,”) „die u van avond hier heeft gebracht, met voornemen — gelukkig een ijdel voornemen — om de zielsrust te verstoren van iemand, die zijn bloed zou willen storten om hem van nut te zijn.”

Pecksniff’s stem beefde hier, en zijne dochters snikten; ook hoorde men klanken in de lucht, als hadden twee geestenstemmen de woorden „monster” en „barbaar” uitgeroepen.

„Vergevensgezindheid,” hervatte Pecksniff, „zuivere vergevensgezindheid is niet onvereenigbaar met het gevoel van verongelijking; misschien wordt zij eene grootere deugd in een doorwond hart. Hoewel mijne ziel door de ondankbaarheid van dien persoon gegriefd is, streelt het mij toch te kunnen zeggen dat ik hem vergeef. Neen!” vervolgde hij, zijne stem verheffende, toen Pinch scheen te willen spreken, „ik verzoek dien persoon om niets te zeggen. Hij zal mij waarlijk verplichten, als hij nu geen woord spreekt. Ik zou het nu niet kunnen doorstaan. Eerlang zal ik weder geestkracht genoeg bezitten, om met hem om te gaan, alsof er niets gebeurd was; maar nu nog niet.” En met deze woorden keerde hij zich weder naar het vuur en wenkte met zijne hand naar de deur.

„Ba!” riep John Westlock uit, met de grootste verachting, welke dat woordje slechts kan uitdrukken. „Goeden avond, dames! Kom Pinch! het is niet de moeite waard om er aan te denken. Ik had gelijk, en gij niet; maar het doet er niet toe. Een andermaal zult ge wijzer zijn.”

Zoo sprekende, gaf hij zijn verslagen makker een klap op den schouder, keerde zich om, en ging de gang in, waarheen de arme Pinch, nadat hij nog met een zeer treurig gezicht een oogenblik besluiteloos in de kamer was blijven toeven, hem volgde. Nu namen zij den koffer tusschen hen beiden op, en gingen de deur uit, om de diligence op te wachten, die elken avond den hoek van een pad op eenigen afstand van het huis voorbijreed.

Naar dit punt richtten zij hunne schreden. Eene korte poos stapten zij stilzwijgend voort; maar toen borst Westlock in een luid gelach uit, en nadat hij uitgelachen had, begon hij van tijd tot tijd opnieuw te schateren. Zijn metgezel sprak echter geen woord.

„Wil ik u eens wat zeggen, Pinch!” zeide Westlock eindelijk. „Ge moest een beetje meer gal hebben, dat zou wel zoo goed voor u wezen. Een beetje meer zeg ik — ik geloof dat ge in het geheel geen gal hebt.”

„En dat ik hem nu zulk eene onaangenaamheid moest aandoen!” zeide Pinch, den loop van zijn eigen gedachten hardop vervolgende, zonder naar de aanmerking van zijn makker te luisteren. „Ik wenschte om alles in de wereld, dat het niet gebeurd was. Wat was hij aangedaan!”

„Hij aangedaan?” riep de ander uit.

„Hebt gij dan niet gezien, dat de tranen hem bijna in de oogen kwamen?” hervatte Pinch met aandoening. „Lieve hemel, John! is het niet akelig, als men zich moet verwijten, dat men zulk een braaf man zulk eene onaangenaamheid heeft aangedaan, of ten minste er aanleiding toe heeft gegeven? Hebt gij hem niet hooren zeggen, dat hij zijn bloed voor mij zou willen storten?”

„Hebt gij het dan noodig, dat hij bloed voor u stort?” antwoordde zijn vriend tamelijk driftig. „Stort hij wel iets voor u, dat gij wezenlijk noodig hebt? Stort hij ook eenige verdiensten, of onderwijs, of zakgeld voor u? Stort hij zelfs wel schapenbout voor u, in eenige redelijke verhouding tot de aardappelen en groenten?”

„Ik vrees, dat ik een groot eter ben,” zeide Pinch met een zucht. „Ik kan dat niet voor mij zelven verbergen, en gij zult er ook wel op gelet hebben, John!”

„Gij een groot eter?” borst zijn makker met verontwaardiging uit. „Hoe weet gij dat?”

Deze vraag scheen moeielijk te beantwoordente zijn, want Pinch herhaalde slechts binnensmonds, dat hij er zeer beducht voor was.

„Maar dit zij gelijk het wil,” vervolgde hij, „het neemt toch niet weg, dat hij mij voor ondankbaar houdt. John! in mijne oogen is er bijna geen zonde in de wereld zoo groot als ondankbaarheid, en als hij mij die verwijt, mij daaraan voor schuldig houdt, zou ik haast kunnen sterven van verdriet.”

„En denkt gij dat hij dit niet weet?” hernam John schamper. „Maar kom aan, Pinch! tel mij, eer ik verder iets zeg, de redenen eens op, die gij hebt om hem dankbaar te zijn, maar laten wij den koffer even eens omnemen; want hij is verduiveld zwaar. Kom, maak nu maar een begin!”

„Vooreerst,” zeide Pinch, „heeft hij mij voor veel minder dan hij gevraagd heeft in de leer genomen.”

„Ei!” zeide zijn vriend, zonder zich door dit blijk van edelmoedigheid te laten treffen. „Wat nu ten tweede?”

„Wat ten tweede?” riep Pinch met eene soort van wanhoop uit. „Wel alles. Toen mijne arme oude grootmoeder op haar sterfbed lag, verheugde zij zich nog, dat ik bij zulk een braaf man was gekomen. Ik ben in zijn huis groot geworden; hij vertrouwt mij alles; hij heeft mij een salaris toegelegd, en als het beter met zijne zaken gaat, zullen mijne vooruitzichten ook beter worden. Dit alles en nog veel meer is ten tweede. En wat het eerste betreft, moet gij nog bedenken, John, hetgeen niemand beter weet dan ik zelf, dat ik voor een veel lager en armoediger stand geboren was, dat ik geen aanleg voor zijn vak heb, en weinig bekwaamheid in dat vak of in iets anders, behalve in eenige nesterijen, die niemand van eenig voordeel of dienst zijn.”

Hij zeide dit met zooveel ernst en gevoel, dat zijn makker onwillekeurig een anderen toon aannam.

„Ik geloof, Tom Pinch,” zeide hij, „dat gij een van de goedhartigste menschen op de wereld zijt.”

„Volstrekt niet,” antwoordde Pinch, terwijl hij zich naast Westlock op den koffer neerzette; want zij hadden nu de plek bereikt waar zij de diligence moesten afwachten. „Als gij Pecksniff maar zoo wel kendet als ik, zoudt gij het van hem kunnen zeggen, en met waarheid.”

„Nu, ik wil alles van hem zeggen wat gij maar wilt,” hernam de ander, „en geen woord ten zijnen nadeele.”

„Dat is dan om mijnentwil, en niet om hem,” zeide Pinch, terwijl hij ernstig zijn hoofd schudde.

„Om wiens wil gij maar wilt, Tom, als gij maar tevreden zijt. Ja, hij is een uitmuntend man. Hij heeft nooit het bloedige spaargeld van uwe arme grootmoeder in zijn zak geschraapt; zij was immers eene huishoudster, Tom?”

„Ja,” antwoordde Pinch, een van zijne breede knieën wrijvende en met zijn hoofd knikkende, „huishoudster bij een rijk heer.”

„Hij heeft nooit al haar bloedig spaargeld in zijn zak geschraapt,” hervatte Westlock, op een toon, die slechts een hauwen zweem van spotternij had, „en haar gevleid met uitzichten van geluk en bevordering voor u, die hij wel wist dat nooit verwezenlijkt zouden worden. Hij heeft nooit een schandelijk misbruik gemaakt van de zwakheid eener oude vrouw, die er trotsch op was, dat gij haar kleinzoon waart, en dat zij u had opgevoed, en die daarom verlangde, dat gij eens als een heer zoudt kunnen leven. Dat heeft hij toch niet gedaan, Tom!”

„Neen,” antwoordde Pinch, zijn vriend aanziende, als twijfelde hij wat deze eigenlijk bedoelde; „zeker niet.”

„Dat zeg ik ook,” hervatte John, en vervolgde daarop: „Hij nam ook niet minder dan hij had gevraagd, omdat het alles was dat zij had, en meer dan hij verwacht had. En hij houdt u nu geenszins bij zich, omdat gij hem op allerlei wijzen van nut zijt; omdat uw verbazend geloof aan zijne pretensiën hem bij al zijne gemeene geschillen tot een ruggesteun dient; omdat uwe eerlijkheid hem een weerschijn van eerlijkheid geeft; omdat men u, als gij in uw ledigen tijd gaat wandelen, boeken in vreemde talen ziet lezen, en het gerucht daarvan, zelfs tot in Salisbury, Pecksniff, den meester, een geleerd en kundig man doet noemen. Het is niet door u, dat hij een naam krijgt. Niet waar, Tom?”

„Wel zeker niet,” antwoordde Tom, terwijl hij zijn vriend met nog meer verlegenheid aanzag dan te voren. „Pecksniff door mij een naam krijgen!”

„Zeg ik niet,” hervatte John, „dat het eene ongerijmdheid zou wezen, zoo iets zelfs maar te denken?”

„Zeker zou het, eene dwaasheid zijn,” vervolgde Pinch.

„Men zou ook dwaas moeten zijn om te denken, dat het voor hem van eenig belang is des Zondags te hooren zeggen, dat de lief hebber, die het orgel speelt, een leerling van Pecksniff is. Dwaas moet men wezen om te denken, dat hij er eene eer in stelt, iedereen van die nesterijen te hooren spreken, die gij kent, en die men natuurlijk denkt, dat hij u geleerd heeft, of om te meenen, dat gij hier in den omtrek eene wandelende advertentie voor hem zijt, die hem veel goedkooper uitkomt dan aankondigingen in de couranten. Men zou evengoed kunnen denken, dat hij niet oprecht met u omging, en dat hij u geen ruim, eigenlijk al te groot salaris gaf; of, om nu de zaak zooveel mogelijk te overdrijven, men zou evengoed kunnen meenen,” en hier tikte hij met ieder woord zijn toehoorder op de borst, „dat Pecksniff op uw karakter speculeerde, wel wetende, dat het uw aard is u zelven te wantrouwen en alle andere menschen te vertrouwen, maar vooral hem, die dit het minst verdient. Dat zou eene dwaasheid wezen, Tom!”

Pinch had naar deze toespraak geluisterd met eene verbijstering, welke gedeeltelijk door den inhoud der woorden van zijn vriend, gedeeltelijk door de snelheid en drift, waarmede zij werden uitgesproken, veroorzaakt was. Nu Westlock zweeg, haalde hij eerst diep adem, staarde hem toen eene poos oplettend in het gezicht, als ware hij nog in onzekerheid, en als wilde hij, zoo goed zulks in het donker mogelijk was, uit de uitdrukking van des sprekers gelaatstrekken zijne ware bedoeling opmaken, en wilde juist antwoorden, toen de horen van den conducteur der diligence zich liet hooren en een einde aan het gesprek maakte, naar het scheen tot blijdschap van den jongen reiziger, die vlug opsprong, en zijn makker de hand gaf.

„Beide handen, Tom!” zeide hij. „Ik zal u uit Londen schrijven.”

„Ja, doe dat toch!” antwoordde Pinch. „Nu vaarwel! Ik kan nog nauwelijks gelooven, dat gij heengaat. Het schijnt nog niet langer dan gisteren geleden, dat ik u voor het eerst zag. Nu vaarwel!”

John Westlock beantwoordde deze afscheidswoorden met dezelfde hartelijkheid, beklom zijn verheven zetel boven op de diligence, en deze reed voort.

„Rijd maar door!” zeide Pinch, het rijtuig in gedachten aansprekende. „Ik kan mij bijna niet anders verbeelden, of gij zijt een levend monster, dat van tijd tot tijd mijne vrienden komt weghalen. Dezen avond neemt gij den besten van allen mede; want hij is een knappe schrandere jongen, en heeft zoover ik weet slechts één gebrek : hij meent het niet kwaad, maar hij heeft een schrikkelijk onrecht vaardig vooroordeel tegen Pecksniff.”

III.

WAARIN DE LEZER MET NOG EENIGE PERSONEN KENNIS MAAKT.

Er is reeds meer dan eens melding gemaakt van zekeren D r a a k, die boven de deur der dorpsherberg hing te bengelen. Het was nu een oude, versleten draak, en menige winter, met zijn sneeuw, regen en hagelbuien, had zijne kleur van een vroolijk blauw in een bijna kleurloos grijs doen veranderen. Maar de draak hing toch nog in botte verbijstering op zijne achterpooten te steigeren, hoewel hij met elke voorbijsnellende maand flauwer en vormloozer werd, zoodat men, als men aan den eenen kant van het uithangbord naar hem keek, denken moest dat hij er langzamerhand doorheen smolt, om er aan den anderen kant uit te komen.

Voor een draak was hij ook beleefd genoeg, of was hij dit in zijne meer duidelijke dagen geweest; want al steigerende hield hij een van zijne voorpooten voor zijn neus, als wilde hij zeggen: „Wordt niet bang — het is maar gekheid!” terwijl hij den anderen poot zeer vriendelijk en goedhartig scheen toe te steken. Inderdaad moet men zeggen, dat het geheele ras van draken in den jongsten tijd aanmerkelijk in beschaving en beleefdheid is vooruitgegaan. Zij vragen niet langer elken ochtend eene schoone jonge maagd tot ontbijt, even geregeld als een vreedzaam op kamers wonend heer zijn warm broodje verwacht. maar zijn tevreden met het gezelschap van ledig loopende jongelieden en uithuizige getrouwde mannen ; en houden zich tegenwoordig veeleer van het schoone geslacht verwijderd (welks bezoeken zij, vooral op Zaterdagavond, zooveel mogelijk afwijzen) dan dat zij met ruw geweld op het bijzijn daarvan zouden aandringen, gelijk men weet, dat zij voorheen hebben gedaan.

Ook is deze hulde aan het verbeterde karakter dezer soort van dieren geenszins eene zoo verre afdwaling in het gebied der natuurlijke historie, als het wel zou kunnen schijnen, want deze geschiedenis voert ons juist naar den draak, die in de nabuurschap van mijnheer Pecksniff zijn verblijf hield, en daar dit beleefde dier ons nu bekend is kunnen wij onmiddellijk voortgaan.

Vele jaren dan had deze draak voor de vensters van het beste slaapvertrek der herberg, waaraan hij zijn naam leende, gevlogen en geklapwiekt, maar nog nooit had hij daarin zulk eene opschudding gezien, als op den avond van den dag nadat de in het vorige hoofdstuk verhaalde gebeurtenissen hadden plaats gegrepen. Toen was er zulk een geloop van de trappen op en af, zooveel gefluister, zooveel gehaspel om in schoorsteenen, waarin zelden werd gestookt, vuur aan te maken, linnen uit te wasemen en bedpannen te heeten, kortom zulk eenegeweldige drukte, als nog nooit een draak, griffioen of eenhoorn had bijgewoond, sedert deze dieren zich met huishoudelijke zaken begonnen te bemoeien.

Een oud heer en eene jongejuffer, die in eene oude reiskoets met postpaarden op reis waren (niemand wist waar vandaan of waarheen), hadden den grooten weg verlaten en op het onverwachtst in de Blau we Draak hun intrek genomen; en hier lag de oude heer, wien eene plotselinge ongesteldheid tot dien stap had bewogen, in de vreeselijkste kramptrekkingen en benauwdheden, en riep toch, te midden van zijne pijn, dat hij geen dokter wilde hebben, en geene andere geneesmiddelen wilde gebruiken, dan die de jongejuffer, hem uit een reisapotheek, die zij hadden meegebracht, toediende. Hij scheen er op uit te zijn, om de goedhartige kasteleines ten einde raad te brengen, en zich hardnekkig te verzetten tegen al wat men voor hem doen wilde.

Van de vijfhonderd voorslagen om zijn lijden te verlichten, welke de goede vrouw in minder dan een half uur uitkraamde, wilde hij er slechts één aannemen, die namelijk om zich naar bed te laten brengen. En het was om dit bed op te maken en de kamer in orde te hebben, dat al die beweging in de Blauwe Draak dienen moest.

De oude heer was buiten allen twijfel zeer ongesteld en leed veel pijn, misschien niet minder omdat hij een krachtig oud man was, met een ijzeren wil en eene koperen stem. Maar noch de vrees, welke hij blijkbaar nu en dan gevoelde dat dit toeval hem den dood zou doen, noch de pijn die hij leed, was in staat om hem van gedachten te doen veranderen. Hij wilde niemand laten halen. Hoe erger hij werd, des te stijf hoofdiger werd hij in dit opzicht. Als men iemand liet komen om hem op te passen, man, vrouw of kind (zoo zeide hij), zou hij terstond heengaan, al moest hij ook een voetstap buiten de deur dood neervallen.

Daar er geene andere geneeskundige hulp in het dorp was te krijgen, behalve die van een armen apotheker, die tegelijk een kruideniersen komenijswinkel hield, had de kasteleines, in den eersten schrik op hare eigene verantwoordelijkheid, dezen kruidmenger laten roepen; maar dewijl men hem nu noodig had, was hij natuurlijk niet te huis. Men had hem eenige mijlen ver gehaald en men verwachtte hem eerst laat in den nacht weder te huis; weshalve de kasteleines, nu bijna ten einde raad, denzelfden bode in alle haast naar Pecksniff zond, als een geleerd en weldenkend man, die in alle gevallen wel raad zou weten te schaffen, en ook den zieke een woord van troost en geruststelling zou. kunnen toespreken. Dat haar gast dit laatste wel noodig had, was blijkbaar genoeg uit zijne onrustige en ongeduldige uitroepingen, die echter meer wereldlijke dan geestelijke bekommeringen schenen aan te duiden.

Van deze laatste geheime boodschap kwam de bode terug met geen beter antwoord dan van de eerste; ook Pecksniff was niet te huis. Men kreeg echter den lijder zonder hem in bed, en na verloop van een paar uren werd deze zooveel beter, dat de aanvallen van zijne kwaal met veel langere tusschenpoozen dan in het begin terugkwamen. Eindelijk hielden zijne kramptrekkingen en smarten zelfs geheel op; hoewel zijne zwakheid nu en dan zoo groot scheen, dat zij wederom reden tot ernstige bekommering gaf.

Het was in eene der tusschenpoozen van rust, dat hij, na zeer oplettend te hebben rondgezien, zich uit den berg van kussens ophief, waarin hij lag, en in eene zeer ongemakkelijke houding en met een zeer geheimzinnig voorkomen eene poging aanwendde om het schrijfgereedschap te gebruiken, dat hij op een tafeltje naast het bed had laten plaatsen, terwijl de jongejuffer en de kasteleines naast elkander bij het vuur zaten.

De eigenares van de Blauwe Draak was, wat haar uitwendig voorkomen betrof, volkomen wat eene kasteleines wezen moest: frisch en welgedaan, met een gezicht van helder rood en wit, welks ronde en vroolijke trekken tegelijk getuigenis gaven, dat het beste uit kelder en spijskamer haar goed smaakte en dat het haar wel bekwam. Zij was eene weduwe; maar reeds jarenlang had zij haar rouw vergeten, en nu kon niemand haar dien meer aanzien. Rozen bloeiden op hare wangen, ja zelfs rozen, die het plukken wel waardig waren, op hare lippen. Zij had schitterende zwarte oogen en gitzwart haar, een welbesneden gezichtje, met kuiltjes in de wangen, en hoewel zij juist niet meer jong kon genoemd worden, kon de lezer veilig gelooven, dat er een menigte jongejuffers op de wereld zijn, die hem niet half zoo wel zouden bevallen als de knappe waardin uit de Blauwe Draak.

Terwijl deze bevallige matrone bij den haard zat, zag zij nu en dan met al den trots eener eigenares in de kamer rond. Het was een ruim vertrek, gelijk men in vele dorpsherbergen vindt, met eene lage zoldering en een verzakten vloer, die van de deur afeene aanmerkelijke helling had en vlak voor de deur een aftrap van een paar treden, zoo kunstig onverwacht, dat een vreemdeling, hoe zorgvuldig ook gewaarschuwd, doorgaans met het hoofd vooruit de kamer inbuitelde. Het was geen nieuwerwetsch, ongerijmd vroolijk en helder slaapvertrek, waarin niemand een oog kan dicht doen, zonder zich met al wat hem omringt in openbare tegenspraak te stellen; het was eene ware slaapkamer, waarin al de meubelen iemand moesten herinneren, dat hij daar eigenlijk niets anders te doen had dan te slapen. Men zag geen wakkeren weerschijn van het vuur, gelijk in nieuwerwetsche slaapvertrekken, waarin iemand zelfs in den donkersten nacht de Fransche politoer nog tegenblinkt; het oude Spaansche mahoniehout blikte slechts nu en dan even op, gelijk eene slapende kat zou doen. Zelfs de grootte, het fatsoen en de onbeweegbaarheid van het ledikant en de kleerkast, en ook in minderen graad van de tafels en stoelen, hadden iets slaperigs. Er hingen ook geene portretten, welker starende oogen iemand zijn luiheid schenen te verwijten, en op de gordijnen zaten geene vogels met ronde, altijd wakkere en altijd turende oogen. De dikke en donkere bed- en venstergordijnen waren juist berekend om den slaap binnen te houden en den dag buiten te sluiten. Zelfs de oude opgezette vos boven op de kleerkast had niets wakkers; want zijn glazen oogen waren reeds lang uitgevallen, zoodat hij daar stokstijf stond te slapen.

De zwervende aandacht der kasteleines dwaalde echter slechts een paar malen en voor eene korte poos naar deze voorwerpen heen. Zelfs het bed met den zonderlingen zieke trok niet lang hare opmerkzaamheid; zij vestigde die uitsluitend op het meisje, dat tegenover haar zat, en naar het scheen in diep nadenken was verzonken.

Zij was nog zeer jong, naar het scheen niet ouder dan zeventien jaren, schroomvallig en bedeesd in hare manieren; en toch bezat zij meer beradenheid en heerschappij over hare aandoeningen, dan zelfs eene vrouw van veel rijperen leeftijd doorgaans aan den dag legt. Dit had zij, terwijl zij den zieke hulp bood, reeds genoegzaam getoond. Zij was klein en tenger van gestalte; maar al het bekoorlijke der jeugd versierde hare aanvallige trekken. Haar gelaat was bleek, zeker gedeeltelijk door de ontsteltenis, welke zij pas had doorgestaan. Hare donkerbruine haren, door dezelfde reden in wanorde gebracht, hingen nu achteloos langs haar hals af; een achteloosheid, welke geen bewonderaar van natuurlijke schoonheid kon misprijzen.

Hare kleeding was fatsoenlijk, maar uiterst eenvoudig, en stond daardoor in overeenstemming met hare manieren. Terwijl zij daar zat, had zij eerst met zekere bezorgdheid naar het bed gezien : maar toen de zieke rustig aan het schrijven bleef, had zij haar stoel omgeschoven, gedeeltelijk, naar het scheen, dewijl zij begreep, dat hij onder zijne bezigheden niet wilde waargenomen worden, gedeeltelijk opdat zij, zonder dat hij er op lette, aan de natuurlijke aandoeningen, die zij tot nog toe had bedwongen, eenigszins lucht zou kunnen geven.

Dit alles en nog veel meer had de knappe kasteleines vande Blauwe Draak waargenomen met die scherpheid en juistheid, waarmede slechts eene vrouw eene vrouw kan gadeslaan. Eindelijk zeide zij zacht genoeg, dat zij niet behoefde te vreezen, dat hare stem het oor van den zieke zou bereiken:

„Hebt gij mijnheer meer zoo gezien, Mejuffer? Heeft hij meermalen zulke toevallen?”

„Ik heb hem dikwijls ongesteld gezien,” was het antwoord, „maar nog nooit zoo erg als dezen avond.”

„Welk een geluk,” hernam de kasteleines, „dat gij die medicijnen bij u hadt!”

„Wij nemen die op reis altijd mede, om in zulk een geval als nu niet verlegen te zijn.”

„Ei!” dacht de kasteleines; dan zijn zij gewoon te zamen op reis te gaan.”

Zij was zich zoo bewust, dat hare oogen deze gedachte uitspraken, dat zij eenigszins verlegen werd, toen de jongejuffer haar aanzag; want zij was eene eerlijke kasteleines.

„Dat mijnheer — uw grootvader —,” hervatte zij, na eene korte poos, „zoo volstrekt geene hulp wil hebben, moet u zeer in angst jagen, mejuffer?”

„Ik was van avond zeer ontsteld. — Maar hij is mijn grootvader niet.”

„Vader, wilde ik zeggen,” hervatte de kasteleines, begrijpende, dat zij een lompen misslag had begaan.

„Ook mijn vader niet,” hervatte de jongejuffer. „Ook geen oom van mij,” vervolgde zij met een flauwen glimlach, daar zij begreep wat de kasteleines wilde zeggen. „Wij hebben geene betrekking op elkander.”

„O lieve tijd!” hernam de kasteleines nog meer bedremmeld dan te voren, „ hoe kon ik ook zoo lomp wezen, om niet te bedenken, dat iemand, die ziek is, er veel ouder uitziet dan hij inderdaad is! En dat ik zoo mejuffer tegen u heb gezegd, mevrouw!” Maar toen zij zoover gekomen was, keek zij onwillekeurig naar den derden vinger van de linkerhand der jongejuffer, en bleef steken, want aan dezen vinger stak geen ring.

„Toen ik zeide, dat wij geene betrekking op elkander hadden,” zeide het meisje zachtzinnig, maar zonder eenige verlegenheid,„ meende ik ook, dat wij niet getrouwd waren. — Hebt gij geroepen, Maarten?”

„Geroepen?” zeide de oude man, terwijl hij opkeek en het papier, waarop hij geschreven had, haastig onder het dek verstopte. „Neen!”

De jongejuffer had een paar stappen naar het hed gedaan, maar ging nu niet verder.

„Neen!” herhaalde hij, met wreveligen nadruk. „Waarom vraagt gij mij dat? Als ik geroepen had, was die vraag immers onnoodig?”

„Het zal het knarsen van het uithangbord daar buiten het venster zijn geweest,” zeide de kasteleines; eene aanmerking, waarmede zij (gelijk zij zelve gevoelde) den ouden heer lang geen compliment maakte over zijne stem.

„Het doet niets ter zake, juffrouw!” zeide hij. „Ik was het niet. Hoe blijft gij daar zoo staan, Maria! alsof ik de pest had? Maar iedereen is bang voor mij, ” vervolgde hij, terwijl hij zich mat achterover liet zinken. „Zij ook. Er is een vloek op mij. Wat heb ik anders te wachten!”

„O lieve hemel, neen!” zeide de goedhartige kasteleines, terwijl zij opstond en nader kwam. „Laat u wat opbeuren, mijnheer. Dat zijn maar koortsachtige inbeeldingen.”

„Wat zijn maar koortsachtige inbeeldingen?” snauwde hij terug. „Wat weet gij van inbeeldingen? Wie heeft u van inbeeldingen gesproken? Het oude liedje! Inbeeldingen!”

„Zie nu eens, hoe driftig gij u maakt!” hervatte de eigenares van de Blauwe Draak, zonder eenigszins uit haar humeur te geraken. „Ik zeide dat zoo maar los weg, en er steekt geen kwaad in. Al heeft men de koorts niet, dan kan men toch wel inbeeldingen hebben. Gezonde menschen hebben ook dikwijls zonderlinge inbeeldingen.”

Hoe onschuldig deze gezegden ook mochten schijnen, hadden zij toch op het wantrouwen des reizigers dezelfde uitwerking als olie in het vuur. Hij richtte zich in het bed op, en terwijl hij zijne donkere oogen op haar vestigde, welker glans door de bleekheid zijner holle wangen nog meer uitkwam, die op hare beurt, evenals zijne lange grijze haren, zich nog witter vertoonden bij het zwarte kapje, dat zijne kruin bedekte, scheen hij in hare ziel te willen lezen.

„Ha, gij begint te vroeg,” zeide hij, zoo zacht, dat hij meer bij zich zelven scheen te spreken, dan het woord tot haar te richten. „Maar gij wilt geen tijd verliezen, om uwe boodschap te doen en uw geld te verdienen. Wie zou u gehuurd hebben?”

De kasteleines zag het meisje, dat hij Maria noemde, verbaasd aan; maar dewijl zij op haar treurig gelaat geen antwoord las, keerde zij zich weder naar den zieke. Eerst had zij onwillekeurig een stap achterwaarts gedaan, daar zij meende, dat hij waanzinnig was; maar de bedaardheid en vastheid, die uit al zijne sterk geteekende trekken spraken, vooral uit zijn saamgeknepen mond, deden dit vermoeden wederom verdwijnen.

„Kom! ” zeide hij; „zeg mij wie het is! Daar ik hier ben, kunt gij wel denken, dat ik het gemakkelijk raden kan.”

„Maarten!” viel de jongejuffer hierop in, terwijl zij hare hand op zijn arm legde; „bedenk toch, hoe kort wij hier in huis zijn, en dat zelfs uw naam hier onbekend is.”

„Of gij….” begon hij.

Blijkbaar was hij in verzoeking om het vermoeden te uiten, dat zij ter gunste ter kasteleines het in haar gestelde vertrouwen had verraden; maar hetzij hij zich herinnerde hoe teeder zij voor hem had gezorgd, of dat haar gelaat indruk op hem maakte, hij bedwong zich, schikte zich meer op zijn gemak, en zweeg stil.

„Zoo!” zeide juffrouw Lupin — zoo heette de eigenares van de Blauwe Draak. „Nu zal het wel beter met u worden, mijnheer! Gij hadt maar voor een oogenblik vergeten, dat gij hier geene andere menschen dan vrienden bij u hebt.”

„O!” kreunde de oude man ongeduldig, terwijl hij zijn arm onrustig op het dek heen en weder wierp. „Wat spreekt gij mij van vrienden! Kunt gij, of iemand anders, mij leeren onderscheiden, wie mijne vrienden zijn, en wie mijne vijanden?”

„Deze jongejuffer is ten minste zeker uwe vriendin,” zeide juffrouw Lupin vriendelijk.

„Zij is niet in verzoeking om het tegendeel te worden,” riep de oude man uit, gelijk iemand, die alle hoop en vertrouwen heeft verloren. „Ik denk het daarom. De hemel weet het. Ik zal beproeven of ik kan slapen. Laat de kaars daar staan!”

Toen zij zich van het bed hadden verwijderd haalde hij het papier te voorschijn, waarmede hij zich zoolang had beziggehouden, stak het in de vlam der kaars, en liet het tot asch verbranden. Daarop deed hij de kaars uit, legde zich met een zwaren zucht neder, trok het dek over zijn hoofd, en bleef stil liggen.

Dit vernietigen van het blad papier had juffrouw Lupin weder eenigszins ongerust gemaakt, zoowel dewijl dit bedriif zoo weinig strookte met den arbeid, dien de oude man aan het schrijven had besteed, als omdat er wel brand van had kunnen komen. De jongejuffer liet daarentegen geene verwondering, nieuwsgierigheid of ongerustheid blijken; en nadat zij de kasteleines, met vele dankbetuigingen voor hare hulpvaardigheid en haar gezelschap, had toegefluisterd, dat zij daar nog eenigen tijd vertoeven zou, verzocht zij deze om niet bij haar op te blijven, daar zij er wel aan gewoon was alleen te zijn en zich den tijd met lezen zou verdrijven.

Juffrouw Lupin had rijkelijk haar aandeel bekomen aan het groote kapitaal van nieuwsgierigheid, hetwelk hare sekse ten erfdeel is toegevallen, en op een anderen tijd zou het misschien moeielijk zijn geweest haar dezen wenk zoo duidelijk te geven, dat zij dien verstond; maar nu nam zij, uit loutere verbazing over zulke geheimzinnigheden, terstond afscheid, begaf zich rechtstreeks naar haar kamertje beneden, en ging daar met onnatuurlijke bedaardheid in haar armstoel zitten. Juist in dezen nood hoorde zij een voetstap in de gang, en zeide Pecksniff, door de reet van de deur kijkende, met zijne gewone vriendelijke stem:

„Goeden avond, juffrouw Lupin!”

„O mijnheer!” riep zij, opstaande om hem beleefd te ontvangen, „wat ben ik blij dat gij komt!”

„En wanneer ik u van dienst kan wezen,” zeide Pecksniff, „ben ik zeer blijde, dat ik gekomen ben. Wat is er gebeurd, juffrouw Lupin?”

„Een heer is op reis ziek geworden, en heeft het boven zoo erg gehad,” antwoordde de kasteleines met tranen in de oogen.

„Een heer is op reis ziek geworden, en heeft het boven zoo erg gehad,” herhaalde Pecksniff, „Wel, wel?”

Er was wel niets buitengemeens in dit gezegde; men kon er wel geen wijze les uit halen, die voorheen aan het menschdom onbekend was; ook opende het geene geheime bron van troost; maar Pecksniff zeide het op zulk een gebalsemden toon, knikte daarbij zoo meewarig, en legde in het geheel zulk een streelend gevoel van zijne eigen deugd en wijsheid aan den dag, dat iedereen, die hem hoorde, zich, evenals met juffrouw Lupin het geval was, reeds door de stem en het bijzijn van zulk een man opgebeurd had moeten gevoelen. Al had hij slechts gezegd: „een bijvoegelijk naamwoord dient om eene eigenschap of hoedanigheid van een voorwerp aan te duiden, goede vriend!” of: „achtmaal acht is vier en zestig, brave man!” dan had men hem nog dankbaar moeten wezen voor zijne menschlievendheid en wijsheid.

„En hoe gaat het nu met hem?” vroeg Pecksniff, terwijl hij zijne handschoenen uittrok en zijne handen bij het vuur warmde, met zooveel welwillendheid, alsof het niet zijne eigen handen, maar die van een ander waren.

„Hij is beter en geheel bedaard,” antwoordde juffrouw Lupin.

„Beter en geheel bedaard,” herhaalde Pecksniff. „Goed, zeer goed.”

Hier was wederom het gezegde van juffrouw Lupin afkomstig en maakte Pecksniff het tot het zijne, om er haar mede te troosten. Toen juffrouw Lupin het zeide, beteekende het niet veel; maar in den mond van Pecksniff bevatte hetzelfde gezegde een geheel boek vol. Hij veranderde de eenvoudigste woorden in plechtige wijsheidsspreuken.

„Maar hij moet toch iets op zijn gemoed hebben,” hervatte de kasteleines, terwijl zij haar hoofd schudde, „want hij doet zulke zonderlinge uitdrukkingen, als ik ooit van iemand gehoord heb. Hij schijnt bekommerd en ongerust te wezen, en mocht wel eens wat goeden raad krijgen van iemand, die zoo iets op eene zachte en goede manier weet te pas te brengen.”

„Dan zal ik hem wel helpen,” zeide Pecksniff, of dacht dit ten minste zoo duidelijk, dat hij geen woord behoefde te spreken; en daarbij schudde hij nog zijn hoofd, alsof hij zijne eigen begaafdheden wantrouwde.

„Ik ben beducht, mijnheer!” vervolgde de kasteleines, nadat zij eerst had omgezien, om zich te verzekeren, dat niemand haar beluisterde, dat zijn geweten hem ongerust maakt, en,” hier sloeg zij hare oogen neder, „de reden daarvan kon wel wezen, dat hij niet getrouwd is met een jong dametje, dat hij bij zich heeft.”

„Juffrouw Lupin!” zeide Pecksniff, zijne hand opstekende met iets dat zoo nabij gestrengheid kwam, als bij zulk een zachtaardig wezen mogelijk was. „Een dametje! Een jong dametje!”

„Of een jong meisje,” zeide juffrouw Lupin met een blos. „Neem mij niet kwalijk, mijnheer, maar ik ben van avond zoo gejacht geworden, dat ik haast niet weet wat ik zeg. Een heel jong meisje, dat hij bij zich heeft.”

„Dat hij bij zich heeft,” herhaalde Pecksniff, terwijl hij zijn rug warmde, (gelijk hij eerst zijne handen had gewarmd) alsof het de rug van eene weduwe, een wees of een vijand was, of een rug, die een niet zoo uitstekend deugdzaam man maar koud zou hebbengelaten. „ Wellieve hemel!”

„Maar ik moet tegelijk zeggen, en zeg het ook met al mijn hart,” merkte de kasteleines aan, „dat haar voorkomen en hare manieren bijna alle achterdocht schijnen te verbieden.”

„Uwe achterdocht is zeer natuurlijk, juffrouw Lupin!” zeide Pecksniff zeer ernstig.

En bij deze gelegenheid moet ik aanmerken, dat de vijanden van den braven man zonder : blikken of blozen durfden zeggen (tot hunne beschaming staat het hier opgeteekend), dat hij van iets, dat zeer slecht was, altijd zeide dat het zeer natuurlijk was, en dat hij daar door onwillekeurig verried wat hem natuurlijk was.

„Uwe achterdocht is zeer natuurlijk, juffrouw Lupin!” herhaalde hij, „en zal ook wel bevestigd worden; daaraan twijfel ik niet. Ik zal dien reiziger eens gaan bezoeken.”

Daarop trok hij zijn jas uit, en nadat hij zijne haren had opgestreken, stak hij de eene hand in zijn vest, en gaf de kasteleines een vriendelijken wenk om hem voor te gaan.

„Zal ik aankloppen?” vroeg juffrouw Lupin, toen zij de kamerdeur hadden bereikt.

„Neen,” antwoordde Pecksniff. „Ga maar binnen, als ’t u belieft!”

Zij gingen op de teenen, of liever de kasteleines nam deze voorzorg; want Pecksniff stapte altijd zeer zacht. De oude man lag te slapen, en zijne jeugdige oppasster zat nog bij den haard te lezen.

„Ik vrees,” zeide Pecksniff, terwijl hij bij de deur bleef staan, om treurig zijn hoofd te schudden, „ik vrees, dat dit een listige streek is. Ziet gij wel, juffrouw Lupin, hoeveel dit heeft van eene voorzorg, om den schijn te bewaren?”

Toen hij dit fluisterend had gezegd, stapte hij de kasteleines voorbij, de kamer in, en tegelijk stond de jongejuffer, die nu voetstappen hoorde, van haar stoel op Pecksniff keek even naar het boek, dat zij in hare hand hield en fluisterde juffrouw Lupin, zoo mogelijk nog treuriger dan eerst, in het oor: „Ja, het is een goed boek. Ik was er wel bang voor. Ik vrees, dat dit alles doorgestoken werk is.”

„Wie is die heer?” vroeg het voorwerp zijner deugdzame twijfelingen.

„Doe geene moeite, juffrouw!” zeide Pecksniff, toen de kasteleines wilde antwoorden. „Dit, ” zijns ondanks haperde hij toen het woord „meisje” hem op de lippen kwam, en stelde hij een ander daarvoor in de plaats, „deze jongejuffer zal het mij niet kwalijk nemen, dat ik haar met weinige woorden ten antwoord geef, dat ik hier in het dorp woon, en ook eenigen invloed bezit, hoe gering mijne verdiensten ook zijn, en dat ik door u hier ben geroepen. Ik kom hier, gelijk overal, hoop ik, uit zuiver medelijden met hen, die zich in smart en droefheid bevinden.”

Met deze nadrukkelijke betuiging stapte Pecksniff naar het bed, tastte een paar malen op de deken, met een zeer plechtig en nadenkend gezicht, alsof hij op deze manier kon ontdekken, wat den lijder scheelde, en plaatste zich toen in eene peinzende, maar tevens zeer gemakkelijke houding in een armstoel, om te wachten tot de zieke ontwaakte. Wat de jongejuffer tegen juffrouw Lupin zeide, ten einde haar te bewegen om den onwelkomen bezoeker te verwijderen, werd door de kasteleines niet verder overgebracht, en derhalve bleef Pecksniff gerust zitten.

Er verliep een half uur, voordat de oude man zich bewoog; maar eindelijk keerde hij zich in het bed om, en gaf, hoewel hij nog niet ontwaakte, teekenen, dat zijn slaap ten einde liep. Langzamerhand schoof hij het dek van zijn hoofd, en keerde zich nog meer naar den kant, waar Pecksniff zat. Vervolgens opende hij zijne oogen en bleef eene korte poos liggen, geiijk menschen, die pas uit den slaap komen, somtijds doen, terwijl hij zijn bezoeker droomerig aanstaarde, zonder nog juist te weten, of hetgeen hij zag werkelijk bestond.

Deze bewegingen hadden niets bijzonders, behalve de uitwerking, die zij op Pecksniff teweegbrachten, en welke door de zeldzaamste natuurverschijnselen bezwaarlijk overtroffen zijn geworden. Hij klemde zich met de handen aan de armen van zijn stoel vast; zijne oogen gingen al wijder en wijder open; met zijn mond ging het eveneens; zijne haren stonden nog steiler overeind dan anders; en eindelijk, toen de oudeman in het bed oprees, en hem met bijna even groote verbazing aanstaarde, loste zijn twijfel zich op, en riep hij: „Gij zijt Maarten Chuzzlewit!”

Zijne verbijstering was zoo echt, dat de oude man, hoe genegen om haar voor geveinsd te houden, zich weldra van het tegendeel overtuigde.

„Ik ben Maarten Chuzzlewit,” zeide hij bitter, „en Maarten Chuzzlewit wenschte, dat gij gehangen waart, voordat gij hier zijn slaap kwaamt storen. Ik heb waarlijk van dien kerel gedroomd,” vervolgde hij, terwijl hij zich weder neerlegde en zijn hoofd afwendde, „zonder te weten, dat hij zoo dicht bij mij was.”

„Maar goede neef!....” begon Pecksniff.

„Daar! Zijne allereerste woorden!” riep de oude man uit, met een gebaar van verrassing en verontwaardiging. „Met zijne allereerste woorden moet hij zijne betrekking handhaven. Ik wist het wel! Zoo doen zij allen! Nabij of veraf, bloed of water, het is alles hetzelfde. Oef! welk een boek van leugen en bedrog gaat er voor mij open, als ik zulk een woord hoor!”

„Eilieve, wees toch zoo haastig niet, mijnheer Chuzzlewit!” zeide Pecksniff op een toon, even kalm als innig medelijdend; want hij had zich nu van zijne verrassing hersteld, en was weder in het bezit van al zijne deugden. „Zulk eene haastigheid zal u spijten, dat weet ik.”

„Weet gij dat!” zeide Maarten smadelijk.

„Ja, mijnheer Chuzzlewit!” antwoordde Pecksniff; „en verbeeld u niet, dat ik u wil vleien of mijn hof maken, want niets is verder uit mijne gedachten. Gij behoeft ook niet te vreezen, mijnheer, dat ik het aanstootelijke woord zal herhalen, dat u reeds zoo geërgerd heeft. Waarom zou ik? Wat verwacht ik van u of heb ik van u noodig! Zoover ik weet, is er niets in uw bezit, mijnheer Chuzzlewit, hetwelk door het geluk, dat het u aanbrengt, bijzonder begeerlijk wordt gemaakt.”

„Dat is maar al te waar,” prevelde de oude man.

„Maar zelfs dit uit het oog verliezende,” hervatte Pecksniff, die nauwkeurig opmerkte, welk een indruk hij maakte, „zult gij zeker nu wel begrijpen, dat, indien ik mij in uwe gunst had willen dringen, ik mij wel zou gewacht hebben, u als een bloedverwant aan te spreken, daar ik uwe bijzondere denkwijze in dit opzicht ken, en vooruit wel wist, dat ik geene slechtere aanbeveling zou kunnen kiezen.”

Maarten gaf geen antwoord; maar de onrustige beweging van zijne beenen onder het dek gaf zoo duidelijk te kennen, dat hij deze laatste redeneering niet kon tegenspreken, alsof hij zulks met ronde woorden had gezegd.

„Neen!” hervatte Pecksniff, met de hand in zijn vest, alsof hij zich gereed hield om zijn hart voor den dag te halen en het Chuzzlewit ter bezichtiging voor te houden; „ik ben hier gekomen met oogmerk om een vreemdeling mijne, diensten aan te bieden. U bied ik die niet aan, omdat ik weet, dat gij mij alsdan zoudt wantrouwen. Maar daar gij op dat bed ligt, mijnheer! beschouw ik u als een vreemdeling, en gevoel evenveel belangstelling in u, als ik hoop, dat ik voor elken vreemdeling in uwe omstandigheden zou gevoelen. Behalve dat, mijnheer Chuzzlewit, ben ik even onverschillig omtrent u, als gij omtrent mij.”

Dit gezegd hebbende, liet Pecksniff zich in den rug van zijn armstoel zakken, met zulk een glans van oprechtheid en menschlievendheid op het gelaat, dat juffrouw Lupin zich bijna verwonderde, dat zij geen lichtkrans om zijn hoofd zag, gelijk zij wel op afbeeldsels van heiligen had gezien.

Er volgde eene lange poos van stilte. De oude man woelde met toenemende onrust heen en weder. De kasteleines en de jongejuffer zagen strak voor zich, terwijl Pecksniff mijmerend met zijn lorgnet speelde en zijne oogen gesloten hield, om des te beter te kunnen nadenken.

„He?” zeide hij eindelijk, eensklaps opziende. „O, neem mij niet kwalijk; ik dacht, dat ik u hoorde spreken, juffrouw Lupin!” vervolgde hij, langzaam opstaande. „Ik zie niet in, dat ik u hier van eenigen dienst kan zijn. Mijnheer is beter, en gij zijt zulk eene goede oppasster als hij hebben kan. He?”

Deze laatste vragende uitroep had betrekking op eene beweging van den ouden man, die zich nu weder omkeerde en voor het eerst sedert eene geruime poos Pecksniff weder aanzag.

„Als gij mij nog spreken wilt, eer ik heenga,” zeide deze, „kunt gij vrijelijk over mijn tijd beschikken ; maar om mij zelven recht te doen, moet ik het beding maken, dat gij niet anders met mij spreekt, dan alsof ik u volkomen vreemd was.”

Indien Pecksniff uit de beweging van Chuzzlewit begrepen had dat deze hem verlangde te spreken, moest hij dit zeker ontdekt hebben op dezelfde wijze als in melodrama’s plaats heeft, wanneer de oude boer met den komieken zoon altijd weet wat het stomme meisje meent, als zij de vlucht in zijn tuin neemt en door eene onbegrijpelijke pantomime hare levensgeschiedenis verhaalt. Zonder zich echter op te houden met de vraag, hoe Pecksniff aan deze kennis kwam, gaf Chuzzlewit de jongejuffer een wenk om zich te verwijderen. Deze deed zulks en nam de kasteleines mede, zoodat Pecksniff en Chuzzlewit te zamen alleen beven.

Een tijdlang zagen zij elkander stilzwijgend aan; of liever de oude man zag Pecksniff aan, en Pecksniff, wederom zijne oogen voor alle uitwendige voorwerpen sluitende, hield eene beschouwing van het inwendige zijner borst. Dat deze hem rijkelijk voor. zijne moeite beloonde en een verruk. kend tafereel aanbood, was duidelijk uit de uitdrukking van zijn gelaat. „Gij wilt dan, dat ik met u spreken zal, alsot wij elkander volkomen vreemd waren?” zeide de oude man eindelijk.

Pecksniff verklaarde, door middel van een schouderophalen en een zichtbaar ronddraaien van zijne oogen eer hij ze nog opende, dat hij nog steeds genoodzaakt was dit te verlangen.

„Ik zal u genoegen geven,” hervatte Maarten. „Ik ben een rijk man, mijnheer! Misschien niet zoo rijk als sommige menschen denken, maar toch rijk. Ik ben geen gierigaard, mijnheer! hoewel men dit, naar ik hoor, van mij zegt en ook algemeen gelooft. Het bijeenschrapen van geld is voor mij geen genot: het bezitten evenmin. De duivel, dien men geld noemt, kan mij niets anders dan ellende aahbrengen.”

Men zou Pecksniff’s zachtmoedigheid te kort doen, indien men, eene gewone spreekwijs bezigende, van hem zeide, dat hij een gezicht zette, alsof boter in zijn mond niet zou smelten. Eerder zou men kunnen zeggen, dat zijn gezicht zelf uit melk en boter scheen te bestaan.

„Om dezelfde reden, dat ik het geld niet bespaar,” hernam de oude man, „verspil ik het ook niet. Sommige menschen hebben vermaak in het op te sparen, anderen in het uit te geven ; maar mij geeft het geld volstrekt geen vermaak. Smart en verdriet, dat is al wat het mij heeft opgeleverd. Ik haat het. Het is een sprook. dat door de wereld voor mij uitwandelt en mij alle gezellig genoegen vergalt.”

Er kwam eene gedachte in de ziel van Pecksniff op, die zich zeker op zijn gezicht moet hebben vertoond, of Maarten zou niet met zooveel drift en scherpheid vervolgd hebben. „Voor de rust van mijn gemoed zoudt gij mij willen aanraden om mij van deze oorzaak van ellende te ontslaan en haar aan een ander over te doen, die haar beter kon dragen. Zelfs gij zoudt mij misschien wel van mijn last willen ontheffen. Maar, goede vreemdeling!” vervolgde de oude man wiens gezicht hoe langer hoe donkerder werd, „goede christelijke vreemdeling! dit is eene der voornaamste oorzaken van mijn leed. In andere handen, weet ik, dat geld somtijds goeddoet, dat men er op roemt, en met reden, als de sleutel, die de poorten ontsluit van de wegen, die naar eer, aanzien en genot leiden. Aan welk edel, deugdzaam, eerlijk sterveling zal ik zulk een talisman toevertrouwen, hetzij nu of als ik sterf? Weet gij zoo iemand? Uwe eigene deugden zijn natuurlijk boven alle verzoeking verheven; maar kunt gij mij een ander sterfelijk mensch aanwijzen, die de beproeving kan doorstaan van met mij in aanraking te komen?”

„Met u in aanraking te komen, mijnheer?” herhaalde Pecksniff.

„Ja!” hervatte de oude man. „Van met mij in aanraking te komen. Gij hebt wel eens gehoord van een man, wiens ongeluk (het gevolg van zijn eigen dwazen wensch) daarin bestond, dat al wat hij aanraakte in goud veranderde. De vloek van mijn leven, de vervulling van mijn eigen dolzinnig verlangen, is, dat ik gedoemd ben om met den gouden toetssteen, dien ik bij mij draag, het metaal van alle andere menschen te beproeven, en het valsch te bevinden.”

Pecksniff schudde zijn hoofd en zeide: „Dat denkt gij maar zoo!”

„Ik denk zeker zoo!” riep de oude man uit. „En aan de manier, waarop gij zegt, dat ik zoo maar denk, herken ik den klank van uw metaal. Ik zeg u,” vervolgde hij, met nog meer bitterheid, „dat ik als een rijk man heb verkeerd onder menschen van allerlei soort van rang, onder betrekkingen, vrienden en vreemden; onder menschen, in wie ik, toen ik arm was, vertrouwen stelde, en met recht: want zij hadden mij toen nooit bedrogen, of, bij mij, elkander benadeeld. Maar ik heb niemand gevonden, in wien ik niet, toen ik rijk en alleen was, het verholen bederf ontdekte, dat zich had schuil gehouden, tot iemand zooals ik het aan het licht zou brengen. Verraad, bedrog en lage streken, haat tegen wezenlijke of vermeende mededingers naar mijne gunst, laaghartigheid, valschheid en kruipende gedienstigheid, of” en hier zag hij zijn neef strak in de oogen, „een valsche schijn van eerlijke onbaatzuchtigheid, bijna nog erger dan al het andere, dat zijn de schoonheden, die mijn rijkdom aan het licht heeft gebracht. Broeders tegen broeders, kinderen tegen ouders, vrienden tegen vrienden lagen leggende, dit is het aangename gezelschap, dat mij heeft begeleid. Men vertelt — of die histories waar zijn, weet ik niet — van rijke menschen, die als armen vermomd, de deugd hebben opgezocht en beloond. Domkoppen waren zij. Zij hadden in hunne ware gedaante moeten zoeken. Zij hadden zich moeten vertoonen als geschikte voorwerpen om geplunderd en bedrogen te worden, of aangebeden door schurken, die wel op hunne doodkist zouden hebben willen spuwen dan zou hun zoeken eveneens zijn afgeloopen als het mijne, en zouden zij geworden zijn wat ik ben.”

Pecksniff niet wetende, wat hierop het beste te antwoorden was, maakte in het oogenblik van stilte, hetwelk nu volgde, eene groote vertooning, alsof hij voornemens was iets van bijzonder gewicht voor te dragen, vertrouwende, dat de oude man hem wel in de rede zou vallen eer hij een woord sprak. Hij bedroog zich ook niet; want zoodra Maarten adem had geschept, vervolgde hij:

„Laat mij uitspreken om u te doen zien wat gij er door winnen zoudt, als gij weder bij mij mocht willen komen, en ga dan heen. Ik heb allen, die met mij verkeerden, zoo bedorven en van aard doen veranderen door de geldzucht, die ik bij hen opwekte, — ik heb zooveel ongenoegen en tweedracht verwekt tusschen de leden van mijne familie, terwijl ik nog met hen omging, — ik ben zulk een fakkel geweest, om in vreedzame woningen al de kwade dampen in haar zedelijken dampkring aan te steken, die anders misschien nooit onheil zouden hebben veroorzaakt, — dat ik, mag ik wel zeggen, de vlucht heb genomen voor allen die mij kenden, en sedert geruimen tijd geleefd heb als een vogelvrij verklaarde balling. Het meisje, dat gij daar zoo even hebt gezien.... Wat! uw oog begint vurig te worden, nu ik van haar spreek! Gij haat haar reeds, niet waar?”

„Op mijn woord, mijnheer!” zeide Pecksniff, terwijl hij de hand op zijne borst legde en zijne oogen neersloeg.

„O ja!” hernam de oude man, terwijl hij hem aanzag met eene scherpheid, welke de ander scheen te voelen, hoewel hij zijne oogen nog niet had opgeslagen. „Neem het mij niet kwalijk! Ik vergat dat gij een vreemdeling zijt. Gij deedt mij aan Pecksniff, een neef van mij, denken. Maar ik wilde zeggen — dat meisje, dat gij zoo even gezien hebt, is eene wees, die ik, met één vast voornemen heb laten grootbrengen en opvoeden, of, als gij aan die uitdrukking de voorkeur geeft, geadopteerd heb. Sedert ruim een jaar is zij mijn bestendig en eenig gezelschap. Ik heb, gelijk zij weet, een plechtigen eed gedaan, dat ik haar, als ik sterf, geen penning zal nalaten; maar zoolang ik leef geef ik haar een jaarlijksche toelaag, niet onmatig groot, en ook niet karig. Wij hebben eene overeenkomst gesloten, dat geen van ons beide den ander ooit met een uitdrukking van fleemende vriendelijkheid zal aanspreken, maar dat zij mij altijd bij mijn doopnaam zal noemen, en ik haar bij den haren. Gedurende mijn leven is zij door belang aan mij verbonden, en daar zij door mijn dood wel verliest, maar in geene verwachting teleurgesteld wordt, zal zij dien misschien betreuren; hoewel ik mij daarom weinig bekommer. Dit is de eenige soort van omgang of betrekking die ik heb of wil hebben. Hieruit kunt gij opmaken, hoeveel het u zal baten, dat gij hier gekomen zijt. Ga heen en kom niet weder terug!”

Met deze woorden liet de oude man zich op zijn kussen nederzinken. Pecksniff stond langzaam op, en na vooraf eenige malen gekucht te hebben begon hij te spreken: „Mijnheer Chuzzlewit!”

„Nog hier?” viel de andere hem in de rede. „Ga heen! Ik ben uw gezelschap moede.”

„Dat doet mij leed, mijnheer!” hervatte Pecksniff; „want ik heb een plicht te vervullen, en ik verzeker u, dat ik daarvoor niet zal terugdeinzen. Neen, mijnheer! ik zal niet terugdeinzen.”

Het is eene treurige waarheid, dat, toen Pecksniff daar met al den ijver van menschlievende deugd voor het bed stond en aldus sprak, de oude man een gramstorigen blik naar den kandelaar wierp, alsof hij grooten lust gevoelde om dien zijn neef naar het hoofd te smijten. Hij bedwong zich echter en wees slechts met zijn vinger naar de deur, tegelijk met woorden te kennen gevende, waar die te vinden was.

„Ja, dat heb ik gezien,” zeide Pecksniff; „en ik ga zoo terstond. Maar eer ik ga, moet ik u verlof verzoeken om te spreken, en wat meer is, mijnheer Chuzzlewit, ik moet en zal — ja, ik herhaal het, ik moet en zal — gehoord worden. Ik verwonder mij niet, mijnheer! over hetgeen gij gezegd hebt. Het is natuurlijk, zeer natuurlijk en het meeste wist ik reeds. Ik wil niet zeggen,” hier haalde hij zijn zakdoek uit, en knikte als ware het onwillekeurig, met zijne oogen, „ik wil niet zeggen, dat gij mij verkeerd beoordeelt. Terwijl gij in uwe tegenwoordige stemming zijt zou ik dit voor de geheele wereld niet willen zeggen. Ik wenschte waarlijk bijna, dat ik een ander karakter had, en dat ik zelfs deze geringe teekenen van zwakheid kon bedwingen. Ik gevoel wel, dat zij vernederend zijn; maar ik kan ze niet voor u verbergen, en ik vertouw, dat gij mij zult verontschuldigen. Wij zullen maar zeggen,” vervolgde hij met groote vriendelijkheid, „dat zij het gevolg zijn van eene verkoudheid in het hoofd, of van een snuifje, of van alles, behalve de wezenlijke oorzaak.”

Hier zweeg hij een oogenblik, en verborg zijn gezicht achter zijn zakdoek. Daarop vatte hij met ééne hand het bedgordijn, en vervolgde met een flauwen glimlach: „Maar, mijnheer Chuzzlewit, hoewel ik mij zelven vergeet, ben ik het toch aan mij zelven verschuldigd, en aan mijne eer — ja, mijnheer! ik heb eene eer, die mij dierbaar is en eens het beste erfgoed van mijne dochters zal wezen — om u ten opzichte van een ander te zeggen, dat uwe handelwijs slecht, onnatuurlijk, onverschoonlijk, barbaarsch is. En ik zeg u, mijnheer!” vervolgde hij, zich op zijn teenen verheffende, alsof hij waarlijk los was van de aarde met al het aardsche, en zich aan het gordijn vasthield, om niet als een vuurpijl hemelwaarts te vliegen, „ik zeg u, zonder gedachte aan gunst of ongunst, dat het niet wel van u is, uw kleinzoon, Martin, te. vergeten, die de sterkste natuurlijke aanspraken op u heeft. Neen, mijnheer! dat kan zoo niet. Gij moogt denken, dat het zoo kan, maar het kan niet. Gij moet voor dien jongeling zorgen, en gij zult ook zeker voor hem zorgen. Ik geloof,” vervolgde hij, met een blik naar den inktkoker, „dat gij het reeds heimelijk gedaan hebt. Dan hebt gij wel gedaan, mijnheer! De hemel zegene u daarvoor, — zegene u zelfs, dat gij mij haat! Goedehnacht!”

Dit zeggende, zwaaide Pecksniffzeer deftig met zijne rechterhand, stak die toen weder in zijn vest, en ging de kamer uit. Zijn gelaat teekende aandoening, maar zijn tred was vast. Aan menschelijke zwakheid onderhevig, werd hij door zijn geweten ondersteund.

Maarten bleef eene poos stil liggen, terwijl zich eene gemengde uitdrukking van verbazing en gramschap op zijn gelaat vertoonde; eindelijk prevelde hij: „Wat beteekent dit? Zou de schelmsche jongen dien kerel tot werktuig hebben genomen? Maar waarom niet? Hij heeft eveneens tegen mij saamgespannen als de overigen; het zijn vogels van allerlei veeren. Een nieuw complot! O, die eigenbaat, die eigenbaat! Overal niets dan eigenbaat!”

Toen hij ophield met spreken, begon hij met de asch op den blaker te spelen. Eerst deed hij dit louter uit verstrooidheid, maar vervolgens trok zijn bedrijf zijne eigen aandacht.

„Weder een testament gemaakt en vernietigd,” zeide hij; „niets besloten, niets gedaan, en ik had van avond kunnen sterven. Ik zie wel, hoeveel ellende al dat geld nog zal baren!” riep hij, bijna gillende. „Eerst heeft het geheel mijn leven vergiftigd, en als ik dood ben zal het tweedracht stichten en allerlei booze hartstochten opwekken. Zoo gaat het altijd. Welke processen groeien er dagelijks uit de graven van rijke lieden, en zaaien wangunst, valschheid en haat tusschen de naaste bloedverwanten, die elkander moesten liefhebben! De hemel sta ons bij! Hoeveel hebben wij te verantwoorden! O die eigenbaat, die eigenbaat! Ieder voor zich zelven en geen schepsel voor mij!”

Die algemeene eigenbaat! Was er niet een zweem van in deze overdenkingen en in de geschiedenis van Maarten Chuzzlewit, gelijk hij zelf die voorstelde?

IV.

WAARIN BLIJKT, HOE VRIENDELIJK EN BELEEFD DELEDEN DER FAMILIE CHUZZLEWIT METELKANDER OMGINGEN.

Nadat de brave en achtenswaardige Pecksniff met de ernstige en plechtige zegenwenschen, die wij in het vorige hoofdstuk hebben opgeteekend, van zijn neef afscheid had genomen, begaf hij zich naar huis en bleef daar drie geheele dagen. Hij ging zelfs, als hij eens eene wandeling doen wilde, niet verder dan zijn tuin, opdat hij bij de hand zou wezen, indien hij eens haastig bij het bed van zijn berouwvollen en boetvaardigen neef mocht worden geroepen, wien hij besloten had onvoorwaardelijk te vergeven en tegen wil en dank lief te hebben. Maar zoo groot waren de stijfhoofdigheid en boosaardigheid van den stuurschen ouden man, dat er geene berouwvolle roepstem kwam; en op den vierden dag bevond Pecksniff zich, naar het scheen, veel verder van zijn christelijk oogmerk verwijderd dan op den eersten.

De eenige uitzondering op zijn tehuisblijven was, dat hij verscheidene malen op den dag, zelfs nog tot laat in den avond, de Blauwe Draak kwam bezoeken, en, volgens zijn stelregel om kwaad met goed te vergelden, de grootste belangstelling in den toestand van den hardvochtigen zieke aan den dag legde; zoodat juffrouw Lupin zich zeer aangedaan gevoelde door deze belangelooze bezorgdheid (want Pecksniff zeide haar meer dan eens uitdrukkelijk, dat hij voor elken vreemdeling of bedelaar, die zich in denzelfden toestand bevond, hetzelfde zou doen) en vele tranen van bewondering en blijde ontroering schreide.

Intusschen bleef de oude Maarten Chuzzlewit in zijne kamer opgesloten, en zag niemand behalve zijne jonge gezellin en de kasteleines van de Blauwe Draak, die nu en dan bij hem werd toegelaten. Maar zoo dikwijls als zij in de kamer kwam, hield Maarten zich altijd slapende, en wilde nooit een woord spreken, zelfs niet tot antwoord op de eenvoudigste vraag; hoewel Pecksniff door oplettend aan de deur luisteren, zich genoegzaam kon overtuigen, dat hij vrij spraakzaam was, als hij zich met zijne jeugdige oppasster alleen bevond.

Op den vierden avond gebeurde het, dat Pecksniff, toen hij, gelijk hij gewoon was, de buffetkamer van de Blauwe Draak binnentrad, juffrouw Lupin daar niet aantrof. Hij ging derhalve rechtstreeks naar boven, daar hij in zijn menschlievenden ijver voornemens was om zijn oor nog eens voor het sleutelgat te houden, en zijn gemoed gerust te stellen door de overtuiging, dat de verstokte patiënt aan de beterhand bleef. Toen hij de donkere gang intrad, verwonderde het hem, dat hij den dunnen lichtstraal niet zag, welke anders door het bedoelde sleutelgat schoot, en toen hij op den tast naar de kamerdeur was gegaan, bukte hij haastig om zich te verzekeren, of de achterdochtige oude man misschien het sleutelgat aan den binnenkant had laten dicht stoppen; maar door deze beweging kwam zijn hoofd eensklaps in zulk eene onzachte aanraking met een ander hoofd, dat hij niet kon nalaten met eene hoorbare stem het woordje „o!” uit te roepen, hetwelk hem door den onverwachten schok, als het ware, bij verrassing werd afgedwongen. Op hetzelfde oogenblik voelde hij zich bij den kraag grijpen, waarschijnlijk door een menschelijk wezen, van welks eigenschappen hij echter niets kon onderscheiden dan den reuk, en deze scheen samengesteld uit de uitwasemingen van eenige vochtige parapluies, eene ton bier, een vat jenever en eene kamer vol met tabaksrook. Door dit wezen voelde hij zich verder voorttrekken, de trap af, en zoo naar de buffetkamer, die hij pas verlaten had, waar hij eindelijk zag, dat de man, die hem vasthield, een vreemdeling was van een allerzonderlingst voorkomen, die met zijne nog vrije hand zijn eigen hoofd wreef, en den hem insgelijks onbekenden Pecksniff zeer nijdig aankeek.

Wat het voorkomen des vreemdelings betreft, hij behoorde onder die soort van menschen, van welke men doorgaans zegt, dat zij er verloopen uitzien. Zijne vingers staken een geheel eind door zijne handschoenen heen, en zijne laarzen waren door lang dragen zoo wijd geworden, dat hij ze wel had kunnen uitschoppen. Zijne broek was eens blauwachtig grijs geweest, maar had door ouderdom eene neutrale tint aangenomen, en de pijpen waren tusschen den bretel en de souspieds zoo strak gerekt en gespannen, dat zij ieder oogenblik gevaar schenen te loopen om op de knieën open te barsten. Zijn rok, blauw van kleur en van eene militaire snede, was tot aan de kin toegeknoopt. Zijne das zag er uit alsof zij eene poos voor vaatdoek gebruikt was, en zijn hoed was tot dien trap van afgeleefdheid gekomen, dat het moeite zou gekost hebben te bepalen of de kleur daarvan oorspronkelijk wit of zwart was geweest. Hij droeg knevels, ruige grenadiersknevels — in overeenstemming metgeheel zijn voorkomen, dat niets zedigs of zachtaardigs had, maar hem een Europeeschen wildeman moest doen noemen — en bovendien op zijn hoofd eene groote hoeveelheid haar, dat slechts zelden scheen gekamd te worden. Over het algemeen was zijn kleeding tegelijk smerig en fatterig, terwijl zijn gelaat een even onbehagelijk mengsel van ruwheid en gemaaktheid, trotschheid en gemeenheid vertoonde. Het scheen wel, dat hij zich voorheen in betere omstandigheden had bevonden; maar tegelijk moest men, als men hem aanzag, onwillekeurig denken, dat zijn tegenwoordige toestand nog beter was dan hij verdiende.

„Zoo, smeerlap!” zeide deze heer: „woudt gij daar aan die deur voor luistervink spelen?”

Pecksniff rukte zich los en stiet hem van zich af, met hetzelfde gezicht, dat St. Joris mogelijk zette, toen hij den draak den laatsten stoot gaf.

„Het verwondert mij, waar juffrouw Lupin is,” zeide hij. „Zou die goede vrouw wel weten, dat hier iemand is, die ...”

„Wacht, een oogenblik patiëntie!” viel de vreemdeling hierop in. „Zij weet het heel goed. Wat nu verder?”

„Wat nu verder, mijnheer?” riep Pecksniff uit. „Wat nu verder? Weet gij wel, dat ik een vriend en bloedverwant van dien zieken heer ben? Ik ben als het ware, zijn beschermer, zijn voogd, zijn....”

„Maar niet de man van zijne nicht,” viel de vreemdeling hem weder in de rede. „Daar wil ik mijn parole d’honneur op geven; want die is er al vóór u geweest.”

„Wat zegt gij?” riep Pecksniff met eene verwondering, die vrij veel van verontwaardiging had. „Is het waar, wat gij zegt, mijnheer?”

„Een oogenblikje patiëntie!” hervatte de ander. „Misschien zijt gij ook een neef — de neef, die hier woont?”

„Ja, ik ben de neef, die hier woont,” antwoordde Pecksniff.

„Gij heet Pecksniff?”

„Ja.”

„Dan heb ik de eer u mijn compliment te maken, en verzoek u om mij te willen excuseeren,” zeide de vreemdeling, terwijl hij even tegen den rand van zijn hoed tikte, envervolgens de hand in zijne das stak, om zijn halsboordje op te halen, maar het gelukte hem niet, dit sieraad te voorschijn te doen komen. „Ik ben ook iemand, mijnheer! die met den heer daarboven in eenige relatie staat. Een oogenblikje patiëntie!”

Dit zeggende tikte hij met zijn vingers tegen den top van zijn langen neus, waarmede hij te kennen gaf, dat hij Pecksniff zoo aanstonds een geheim zou openbaren. Daarop nam hij zijn hoed af, en begon in den bol, onder een hoop gekreukelde papieren en afval van sigaren, naar iets te zoeken; eindelijk vond hij het couvert van een brief, bijna onleesbaar van morsigheid.

„Lees dat!” zeide hij, terwijl hij het Pecksniff overgaf.

„Dat is een adres aan den heer Chevy Slyme,” merkte Pecksniff aan.

„Gij zult mijnheer Chevy Slyme wel kennen, denk ik,” hervatte de vreemdeling.

Pecksniff haalde zijne schouders op, als wilde hij zeggen, dat hij tot zijn leedwezen met het bestaan van dien persoon maar al te wel bekend was.

„Perfect,” zeide de vreemdeling. „Zoo staat het met mijne relatie; nu zult gij wel begrijpen, waarom ik hier kom.” Met deze woorden voelde hij nog eens naar zijn halsboord, en haalde een bandje uit.

„Het is met innig leedwezen, mijn vriend,” zeide Pecksniff, terwijl hij met een treurigen glimlach zijn hoofd schudde, „het is met innig leedwezen, dat ik mij genoodzaakt vind u te zeggen, dat gij de persoon niet zijt, voor wien gij u uitgeeft. Ik ken mijnheer Slyme, mijn vriend! Dat gaat zoo niet. Bedenk, eerlijk duurt het langst. Ik zou u raden om hiervan af te zien.”

„Wacht, een oogenblikje patiëntie!” zeide de vreemdeling, terwijl hij zijn rechterarm uitstak, die zoo stijf in de mouw zat bekneld, dat deze naar eene lakensche worst geleek. Daarop plaatste hij zich op zijn gemak met zijn rug naar het vuur, nam de panden van zijn rok onder zijn linkerarm, streek met den duim en voorvinger van zijne rechterhand zijne knevels op, en hervatte:

,,Gij maakt een groot abuis;, maar ik verzeker u, dat gij er mij niet mede affronteert. En waarom niet? Omdat ik het voor een compliment houd. Een fatsoenlijk man, mijnheer! behoeft het niet voor een affront te houden, als men hem voor mijn vriend Slyme aanziet. Want, laat ik u mogen informeeren, hij is een man van genie, een man van educatie; hij heeft talenten, verbazende talenten; maar ongelukkig worden zijne verdiensten niet erkend en gewaardeerd. Evenwel, mijnheer! ik ben niet ijdel genoeg om mij voor Slyme te willen uitgeven. Met alle andere menschen op de wijde wereld durf ik mij gerust gelijkstellen, maar Slyme is mij veel te machtig; dat moet ik ronduit bekennen; en gij hebt alzoo geheel abuis.”

„Ik dacht het hierom,” zeide Pecksniff, op het adres wijzende.

„Ja, dat vat ik wel,” antwoordde de vreemdeling. „Maar, mijnheer Pecksniff, de geheele zaak is niets anders dan een nieuw bewijs van het origineele van een genie. Ieder man van genie, mijnheer! heeft iets origineels, mijnheer! en het origineele van mijn vriend Slyme is, dat hij zich altijd achterbaks houdt. Ook nu houdt hij zich achterbaks, mijnheer! Ja, mijnheer!” vervolgde de vreemdeling, terwijl hij zijne beenen verder vaneenzette en Pecksniff zeer nadrukkelijk aanzag, „dat is een karakteristieke trek van mijn vriend Slyme, en wanneer eens zijn leven beschreven wordt, moet zijn biograaf dien trek zorgvuldig doen uitkomen; of het publiek heeft er niets aan. Ik zeg het nog eens, mijnheer! als hij daar niet op let, heeft het publiek er niets aan.”

Pecksniff kuchte.

„Die eene biographie van mijn vriend Slyme wil schrijven,” hervatte de vreemdeling, „moet bij mij komen; of als ik dan al onder de kluiten lig, moet hij de executeuren van mijn testament verlof verzoeken om mijne papieren te mogen nazien. Ik heb eenige aanteekeningen van de merkwaardigste voorvallen uit zijn leven gemaakt, mijnheer! en ik kan u verklaren, dat hij dingen gedaan heeft, waarover gij verstomd zoudt staan. Nog laatst, den vijftienden van de vorige maand, toen hij niet bij kas was om een wisseltje te betalen, en zijn crediteur geen uitstel wilde geven, maakte hij gebruik van eene expressie, die Napoleon waardig zou zijn geweest bij eene aanspraak aan zijne oude garde.”

„Maar,” vroeg Pecksniff, die blijkbaar niet zeer op zijn gemak was, „het is waar, ik durf dit bijna niet vragen, daar ik uit achting voor mijn eigen karakter moet verklaren, dat ik in hem of zijne handelingen geen het minste belang stel — maar wat komt mijnheer Slyme hier doen?”

„Vooreerst, ”antwoordde de vreemdeling, „moet gij mij permitteeren, dat ik tegen uw gezegde protesteer, hetwelk ik voor affronteus voor mijn vriend Slyme meen te moeten houden. En ten tweede zal ik zoo vrij zijn mij zelven te introduceeren. Ik heet Tigg, mijnheer! Misschien zal de naam van Montague Tigg u welbekend zijn, want er is nogal mentie van gemaakt bij gelegenheid van zekere gewichtige gebeurtenissen in den oorlog in Spanje.”

Pecksniff schudde flauw zijn hoofd.

„Patiëntie!” zeide Tigg. „Die man was mijn vader. Ik draag zijn naam, en ik ben er trotsch op. Excuseer mij een oogenblik! Ik zou gaarne hebben, dat mijn vriend Slyme bij het vervolg van ons gesprek present was.”

Met deze woorden ging hij haastig naar de voordeur, en kwam terstond daarop terug met een ander man, korter dan hij, die in een ouden blauwen mantel met eene verschoten roöde voering was gewikkeld. Hij zag blauw van de koude, waarin hij zoolang had staan wachten, en zoo op het gezicht af zou niemand hem voor een genie hebben gehouden.

„Luister nu!” zeide Tigg, terwijl hij zijn innemende vriend met de eene hand op den schouder klopte en met een ander Pecksniff wenkte: „gij zijt bloedverwanten,, en bloedverwanten zijn nooit vrienden, en dat behoort ook zoo te wezen; ja, het is een waar geluk; want anders zouden alle families aaneenhangen als klissen, en elkander maar met visites overloopen. Als gij met u beiden amicaal waart, zou ik het voor zeer onnatuurlijk houden: maar zooals de zaken nu staan, houd ik u voor een paar knappe lui, die in staat zijn om naar rede te luisteren.” Hier gaf Chevy Slyme, wiens groote talenten allen een zweem van het gluiperige schenen te hebben, zijn vriend heimelijk een stoot met zijn elleboog, en fluisterde hem iets in het oor.

„Ja wel,” zeide Tigg overluid, en op den toon van een man die een bedelaar afwijst, „ik zal er zoo op het moment aan komen. Ik moet mijn eigen gang gaan, of ik bemoei mij nergens mede. Bovendien beschouw ik het als eene zekerheid, dat mijnheer Pecksniff een man van uwe talenten een kroonstuk zal leenen.” En daar hij op dit oogenblik uit Pecksniff’s gezicht kon opmaken, dat deze geenszins die zekerheid deelde, tikte Tigg wederom tegen zijn neus, om aan te duiden dat het leenen van kleine sommen iets origineels was, hetwelk zijn vriend Slyme, als een genie, eigen was. Misschien wilde hij ook te kennen geven, dat hij zulke zwakheden van zijn vriend alleen daarom door de vingers zag, omdat hij ze voor de kenmerken van zijn genie hield, terwijl hij zelf bij den uitslag van zulk een verzoek geen het minste belang had.

„O Chif, Chif!” zeide Tigg, terwijl hij zijn vriend met nadenkend gezicht van het hoofd tot de voeten bekeek. „Gij zijt toch, bij mijne ziel, een zonderling voorbeeld van de kleine zwakheden, die een grooten geest aankleven. Al was er nooit een telescoop in de wereld geweest, dan had ik toch uit hetgeen ik in u observeer wel kunnen zien, dat er vlekken in de zon zijn. Ik mag sterven, mijnheer Pecksniff, als het leven niet een onverklaarbare staat van aanzijn is, en daar wij zoo maar ingesmakt worden, zonder te weten waarom. Maar dat is hetzelfde. Al philosopheeren wij nog zoo sterk, de wereld gaat toch haar gang. Gelijk Hamlet zegt, Hercules mag met zijne knots naar alle kanten om zich heen slaan, maar hij kan de katten niet beletten om op de daken van de huizen een leven als een oordeel te maken, en evenmin verhinderen dat de honden worden doodgeschoten, als zij in een heeten zomer zonder muilband op straat komen. Het leven is een raadsel — een raadsel, dat satansch moeielijk te raden is, mijnheer Pecksniff! Ik geloof, dat het er eveneens mede is gesteld als met dat vermaarde raadseltje: Waarom gelijkt een man in de gevangenis naar een man buiten de gevangenis! — er is geen antwoord op. Op mijn woord van eer, het is aan alle kanten eene malle historie. Maar wat helpt het om er over te philosopheeren? Ha, ha!”

Na dit vroolijke slot eener aandoenlijke uitweiding, keerde Tigg terug tot het onderwerp, waarmede hij begonnen was, en vervolgde:

„Nu zal ik u zeggen waar het hem zit. Ik ben op mijne manier een man als een eerstgeboren kind, en ik zou het niet kunnen aanzien, als gij met u beiden nu elkander de keel woudt gaan afsnijden, zonder dat het ergens op de wereld toe dienen zou. Mijnheer Pecksniff, gil zijt geparenteerd aan den testator daar boven, en wij insgelijks — ik zeg wij, maar ik meen Slyme. Misschien zijt gij eenigszins nader aan hem geparenteerd dan wij zijn. Nu, goed zoo, perfect! Maar gij kunt niet bij hem komen, mijnheer, en wij ook niet. Ik geef u mijn woord van eer, dat ik van dezen morgen negen ure af, zonder bijna een oogenblik te verzuimen, door dat sleutelgat heb staan kijken, om naar een antwoord te wachten op een zeer gering en beleefd verzoek — niets meer dan vijftien pond te leen, waarvoor i k borg wilde blijven ; en ondertusschen, mijnheer houdt hij zich opgesloten met eene vreemde jongejuffer, met wie hij zonder ophouden spreekt, en die hij al zijne geheimen toevertrouwt. Wat deze staat van zaken betreft, zeg ik ronduit, dat het zoo niet deugt, dat het beroerd is, en dat het anders moet worden.”

„Iedereen,” zeide Pecksniff, „bezit het recht om te handelen gelijk zijne neigingen hem voorschrijven, wanneer die neigingen niet ongodsdienstig of onzedelijk zijn; en ik vooral ben niet genegen om dat recht te betwijfelen. Ik mag in mijne ziel overtuigd zijn, dat Chuzzlewit niet aan mij denkt met die mate van christelijke liefde, welke eigenlijk tusschen ons moest bestaan; ik mag mij hierdoor gegriefd en bedroefd gevoelen; maar ik mag toch niet maar zoo terstond het besluit opmaken, dat mijnheer Chuzzlewit voor deze koelheid geheel geene reden of verschooning zou hebben. Dat verhoede de hemel! bovendien, mijnheer Tigg,” vervolgde hij met nog meer ernst en nadruk, „hoe zou men mijnheer Chuzzlewit kunnen beletten om zich op te sluiten en die vertrouwelijke gesprekken te houden, hoewel het mij om zijnentwil leed doet, dat hij die houdt? Bedenk, mijnheer! hoe. weinig slot of samenhang er is in hetgeen gij zegt!”

„Ja, wat dat betreft,” antwoordde Tigg, „dat is zeker eene moeielijke vraag.”

„Ongetwijfeld is het eene moeielijke vraag,” hernam Pecksniff, terwijl hij een weinig achteruittrad, alsof hij den zedelijken afstand tusschen hem en den man, met wien hij sprak, nu levendiger begon te gevoelen. „Ongetwijfeld is het eene moeielijke vraag, en ik ben lang niet zeker, of wel iemand het recht heeft om haar te beantwoorden. Ik wensch u goeden avond!”

„Gij weet denkelijk niet, dat de Spottletoe’s hier zijn,” zeide Tigg.

„Wat meent gij, mijnheer? Welke Spottletoe’s?” vroeg Pecksniff, die reeds bijna de deur uit was, maar nu staan bleef.

„Mijnheer Spottletoe en zijne vrouw,” zeide Slyme, nu voor het eerst hardop sprekend, met eene knorrige stem. „Spottletoe is immers met de dochter van mijn vaders broeder getrouwd, en zijne vrouw is immers eene eigene nicht van mijnheer Chuzzlewit? Zij was eens zijn liefste kindje. Gij moogt nog wel vragen, welke Spottletoe’s?”

„Op mijn woord van waarheid,” riep Pecksniff uit, terwijl hij naar den zolder keek, „dat is vreeselijk! De inhaligheid van die menschen is inderdaad iets afschuwelijks.”

„En het blijft niet bij de Spottletoe’s, Tigg!” zeide Slyme, terwijl hij zijn vriend aanzag, maar eigenlijk tot Pecksniff het woord richtte. „Antony Chuzzlewit en zijn zoon hebben er de lucht van gekregen, en zijn van middag ook hier gekomen. Nog geene vijf minuten geleden toen ik daar om den hoek stond te wachten, heb ik hen gezien.”

„O, Mammon, Mammon!” riep Pecksniff uit, terwijl hij zich met de vuist voor het voorhoofd sloeg.

„Zoodat gij ook met zijn broeder en nog een neef te doen zult hebben,” vervolgde Slyme, zonder op dezen uitroep te letten.

„Daar hebt gij nu alles in eens, mijnheer!” zeide Tigg.

„Ik wilde langzamerhand tot de zaak komen; maar mijn vriend Slyme tikte, met zijn gewoon talent, den spijker in eens op den kop. Mijnheer Pecksniff, nu de oude heer Chuzzlewit weder voor den dag gekomen is, moeten er eenige maatregelen worden genomen, om te beletten dat hij weder verdwijnt, en ook, zoo mogelijk om den invloed tegen te werken, dien zijne geslepene gunstelinge nu op hem uitoefent. Ieder, die met hem in relatie staat, gevoelt dit, mijnheer! De geheele familie stroomt naar dit dorp. Het is nu tijd, mijnheer, om alle wangunst en eigenbelang voor eene poos te vergeten, en den gemeenen vijand met vereenigde krachten het hoofd te bieden. Als de algemeene vijand verslagen is, kan ieder weder zijn eigen slag slaan; dan heeft nog niemand er iets bij verloren, en kunnen alle heeren en dames, die mee spelen, een kansje wagen, of zij den koning kunnen omkegelen. Denk er eens over na, en wees nu niet te haastig. In de Halve Maan en de Zeven Sterren kunt gij ons vinden, en wij zijn gereed om alle billijke propositiën aan te nemen. Hm! Komaan Chif! ga nu eens even kijken, wat voor weef het buiten is.”

Slyme verdween; maar zijne gewoonte om zich achterbaks te houden maakt het waarschijnlijk, dat hij om den hoek staan bleef. Tigg zette zijne beenen zoo ver vaneen, als iemand van hem verwachten of vergen kon, en schudde zijn hoofd, terwijl hij Pecksniff glimlachend aankeek.

„Wij moeten de kleine zonderlingheden van onzen vriend Slyme wat ontzien,” zeide hij. „Gij hebt wel gezien, dat hij mij iets influisterde?”

Pecksniff had het gezien.

„En ook gehoord wat ik antwoordde, niet waar?”

Pecksniff had het gehoord.

„Vijf schellingen?” zeide Tigg peinzend. „Wat een rare snaak! Maar hij is toch met een kleintje tevreden.

Pecksniff sprak geen woord.

„Vijf schellingen,” herhaalde Tigg, „en toekomende week krijgt gij ze zonder fout terug. Hebt gij dat wel verstaan?”

Pecksniff had het niet verstaan.

„Niet? dat is vreemd!” hervatte Tigg. „Dat is juist de hoofdzaak. Ik weet mij geen voorbeeld te herinneren, dat hij zijn woord niet heeft gehouden. Moet gij ook geld wisselen?”

„Neen,” antwoordde Pecksniff. „Volstrekt niet. Wel verplicht.”

„Perfect,” hernam Tigg; „maar anders zou ik er u wel aan geholpen hebben.” Nu begon hij te fluiten, maar spoedig hield hij op, keek Pecksniff ernstig aan, en vroeg: „Misschien hebt gij niet veel lust om Slyme vijf schellingen te leenen?”

„Ik heb er inderdaad zeer weinig lust toe,” antwoordde Pecksniff.

„Ja,” zeide Tigg met een toestemmenden hoofdknik, alsof hem juist eene reden van weigering was ingevallen. „Het is wel mogelijk dat ge gelijk hebt. Maar zoudt gij ook dezelfde ongeneigdheid hebben, om mij vijf schellingen te leenen?”

„Volkomen dezelfde. Ik zou het nooit doen,” antwoordde Pecksniff.

„Misschien zelfsgeene halvekroon?” zeide Tigg,

„Ook geene halve kroon.”

„Dan komen wij,” hervatte Tigg, „tot de bespottelijk kleine som van achttien stuivers. Ha, ha!”

„En ook daartoe zou ik niet overgaan,” zeide Pecksniff.

Op het ontvangen van deze verzekering drukte Tigg hem hartelijk de hand, en betuigde met grooten ernst, dat Pecksniff de knapste man was, dien hij ooit had ontmoet, en dat hij hoopte nadere kennis met hem te maken. Hij merkte verder aan, dat zijn vriend Slyme een aantal karakteristieke trekken had, welke hij, als een man van eer geenszins kon goedkeuren; maar dat hij hem al die kleine zwakheden, en desnoods nog veel meer, gaarne wilde vergeven, uit hoofde van het uitstekende genoegen, hetwelk hij dien avond in den omgang van mijnheer Pecksniff had gesmaakt, en dat hem een veel edeler en duurzamer genot had verschaft, dan eene welgelukte onderhandeling over eene kleine leening ten behoeve van zijn vriend hem ooit had kunnen schenken. Met deze aanmerkingen verzocht hij, naar hij zeide, dat het hem gepermitteerd mocht wezen, mijnheer Pecksniff een goeden avond te wenschen. En daarmee vertrok hij, zonder door het mislukken van zijn aanslag op de beurs van Pecksniff eenigszins verlegen te zijn geworden.

De overdenkingen, waarmede Pecksniff zich vervolgens in de buffetkamer van de Blauwe Draak en later in zijn eigen huis bezig hield, waren zeer ernstig en gewichtig, vooral daar de berichten aangaande de komst van andere leden der familie welke hij van de heeren Tigg en Slyme had ontvangen, bij verdere navraag ten volle bevestigd werden. De Spottletoe’s hadden namelijk in de Draak hun intrek genomen, waar zij thans de wacht hielden, en waar hunne verschijning zooveel opzien had gebaard, dat juffrouw Lupin, die, eer de nieuwe gasten een half uur onder haar dak waren geweest, reeds de reden van hunne komst had uitgevorscht, het nieuws, hetwelk zij begreep, dat geheim moest blijven, in eigen persoon naar het huis van Pecksniff had overgebracht. Het was juist hare groote voorzichtigheid geweest, welke haar dien heer had doen missen, die, op hetzelfde oogenblik, dat zij haar huis door de achterdeur verliet, door de voordeur binnentrad. Bovendien waren Antony Chuzzlewit en zijn zoon Jonas goedkoop gehuisvest in de Halve Maan en de Zeven Sterren, een gemeen bierhuis; en met de volgende diligence kwamen er zoovele belangstellende leden der familie (die den geheelen weg over met elkander krakeelden, zoodat de voerman er half razend van werd) aanrijden, dat er in het geheele dorp geene plaats meer te bekomen was.

Kortom, de zaken waren zoover gekomen, dat bijna de geheele familie hare macht in den omtrek van de Blauwe Draak had bijeengetrokken en Maarten Chuzzlewit formeel belegerd hield. Hij bood echter een dapperen tegenstand, weigerde hardnekkig eenige pakjes, brieven of boodschappen te ontvangen, wilde volstrekt niet in onderhandeling komen, en gaf geene de minste hoop op eene capitulatie. Intusschen stieten de afdeelingen van het familieleger in den omtrek gedurig op elkander, en daar het bij menschengeheugen niet was gebeurd, dat twee takken van den stam der Chuzzlewit’s met elkander in vrede leefden, was het gevolg zulk een gedurig schermutselen, houwen, steken en schieten, of, om ons zonder beeldspraak uit te drukken, zulk een schimpen en schelden, zulk een neusophalen en voorhoofdfronzen, zulk eene statelijke begrafenis van alle vriendschappelijkheid en zulk een doldriftig opgraven van alle oude grieven en veeten, als men in het stille dorpje nog nooit had bijgewoond.

Eindelijk begonnen eenige der oorlogvoerende partijen, geheel tot wanhoop en moedeloosheid gebracht, in slechts middelmatige uitdrukkingen van wederzijdsche vijandschap met elkander te spreken, en bijna allen een tamelijken schijn van beleefdheid ten opzichte van Pecksniff in acht te nemen, als het ware stilzwijgend den invloed erkennende, welken zijn karakter en maatschappelijke betrekkingen uitoefenden. Zoo werd de hardnekkigheid van den ouden Maarten langzamerhand eene gemeene zaak, en eindelijk stemden allen overeen — indien men zulk eene uitdrukking ten opzichte der Chuzzlewit’s kan bezigen — dat op zekeren dag, des namiddags, ten huize van Pecksniff eene algemeene raadsvergadering zou worden gehouden, tot welker bijwoning alle leden der familie, die zich binnen het bereik der vereenigde machten bevonden, plechtig werden uitgenoodigd.

Als ooit Pecksniff op zijn gelaat de uitwendige blijken eener bijna bovenmenschelijke edelaardigheid ten toon droeg, was het op dien gedenkwaardigen dag. Als ooit zijn kalme glimlach de woorden scheen uit te roepen: „Ik ben een bode des vredes!” deed hij dit nu. Als ooit een man in zijn gemoed al de zachte hoedanigheden van het lam en de duif vereenigde, zonder eenigen zweem van den krokodil of den minsten geur van het kleinste inmengsel der slang, was hij die man. En dan de twee jongejuffers Pecksniff? De helderheid die over het gelaat van Charity verspreid lag en te zeggen scheen : „Ik weet, dat mijne geheele familie mij zooveel kwaad heeft gedaan, dat het onmogelijk weder goed te maken is; maar ik vergeef alles, want dat is mijn plicht!” En de opgeruimde onnoozelheid van Mercy, zoo onschuldig, bekoorlijk en kinderlijk, dat, als zij alleen was gaan wandelen en het wat vroeger in het jaar was geweest, de roodborstjes haar misschien tegen wil en dank onder de bladeren zouden hebben begraven, in de gedachte, dat zij een van de lieve kinderen in het bosch was, dat er nu weder uitkwam om in vroolijkheid des harten blauwbessen te gaan zoeken! Welke woorden zijn in staat om de Pecksniff’s af te malen in dat uur van beproeving? Ach! die zijn er niet; men zou daartoe nieuwe woorden, zoo zacht als fluweel, moeten uitdenken.

Eindelijk kwam het gezelschap, en nu had men Pecksniff moeten zien, zooals hij daar aan het einde van de tafel opstond, met eene dochter aan elke zijde, en zijne gasten in de beste voorkamer ontving en hen verzocht om te gaan zitten, met oogen vol tranen, door de edelste ontroering uitgeperst! Maar zijne gasten, zijne wangunstige, hardvochtige, achterdochtige gasten, die geen mensch vertrouwden en alleen om zich zelven dachten, hielden dat alles voor gemaaktheid en veinzerij, en wilden zich door Pecksniff en zijne dochters evenmin laten liefkoozen of streelen, dan alsof zij een drietal stekelvarkens voor zich hadden gehad.

De eerste van allen was de heer Spottletoe, die zulk een kaal hoofd en zulke zware bakkebaarden had, dat het wel scheen, dat zijn haar van zijn hoofd was gevallen, en hij het, door een of ander krachtig middel, in den val had gestuit en op zijne kaken geplant. De tweede was zijne vrouw, mevrouw Spottletoe, die, daar zij voor hare jaren zeer teer van gestel was en een poëtischen aanleg had, gewoon was hare meest vertrouwde vriendinnen te zeggen, dat de bovengemelde bakkebaarden de magneet van haar leven waren, en die nu, uit sterke gehechtheid aan haar oom Chuzzlewit, en uit smart, dewijl men haar van baatzuchtig verlangen, dat hij haar in zijn testament zou zetten en dan maar spoedig sterven, verdacht hield, niets anders kon doen dan zuchten en schreien. De volgenden waren Anthony Chuzzlewit en zijn zoon Jonas; de oude man met een gezicht, dat door de achterdochtige sluwheid, welke hem eigen was, zoo scherp was geworden, dat het door de volle kamer een weg voor hem scheen te ploegen, toen hij tot achter de verst afstaande stoelen doordrong ; terwijl de zoon uit de lessen en het voorbeeld van zijn vader zooveel nut had getrokken, dat hij de oudste van de twee scheen te zijn, toen zij, met hunne roode oogen wenkende en knippende, naast elkander stonden te fluisteren. Nog was er de weduwe van een broeder van Maarten Chuzzlewit, die, daar zij bovennatuurlijk vinnig was, een beenderig gezicht en eene bijna mannelijke stem had, door deze hoedanigheden recht had verkregen op den titel van eene vrouw, die bij de hand is, gelijk zij, ware het mogelijk geweest, gaarne had willen bewijzen, door haar schoonbroeder in een dolhuis op te sluiten, totdat hij de helderheid zijner geestvermogens zou hebben bewezen, door haar zijne uitsluitende genegenheid te schenken. Naast haar zaten hare ongehuwde dochters, drie in getal, zoo stijf geregen, dat de uitwerkselen van hare stijve korsetten aan de toppen van hare roode neuzen zichtbaar waren, en zeer netelig van humeur. Dan was er nog een jong heer, een achterneef van den ouden Chuzzlewit, zeer ruig gehaard, en waarschijnlijk tot niets anders geboren, dan om tot voorbeeld te strekken, hoe een gezicht een welgemaaktmenschengezichtkan wezen, zonder eenige de minste uitdrukking van menschenverstand te bezitten. Verder was er nog eene oude nicht, die niets bijzonders had, dan dat zij zeer doof was, met geen mensch omgang hield en altijd aan kiespijn leed. Nog was er zekere George Chuzzlewit, een ongetrouwd heer, door sommigen een oude vrijer genoemd, die zich voor nog jong uitgaf, hoewel hij bekende dat hij jonger was geweest, en een aanleg had om dik te worden, waarschijnlijk nog bevorderd door zijne gewoonte om zich zelven te mesten, welke ten gevolge had, dat zijne oogen uit hunne holten puilden, alsof hij altijd verbaasd was, en hij zulk een neiging tot puisterigheid had, dat zelfs de schitterende moesjes op zijne das, de fraaie bloemen op zijn vest, ja zelfs zijne glinsterende bijouterieën, een vanzelf opgekomen uitslag schenen te zijn. De laatsten van al de aanwezigen waren Chevy Slyme en zijn vriend Tigg; en het is opmerkenswaardig, dat, hoewel elk der tegenwoordigen den ander een kwaad hart toedroeg, voornamelijk omdat hij of zij tot de familie behoorden, allen toch daarin overeenkwamen, dat zij Tigg met den nek aanzagen, omdat hij geen lid van de familie was.

Dit was de lieve familiekring, welke nu in de beste voorkamer van den architect Pecksniff verzameld was, en zich zeer vriendschappelijk gereed hield om Pecksniff of iemand anders, die goed vond iets te zeggen, waarover het ook wezen mocht, met of zonder reden tegen te spreken en te dwarsboomen, en geene gelegenheid te laten slippen om alles kwalijk te nemen.

„Dit streelt mij,” zeide Pecksniff terwijl hij opstond en met gevouwen handen om zich heen zag. „Ook mijne dochters streelt het. Wij zijn u dankbaar — met geheel onze harten dankbaar — dat gij hier bijeengekomen zijt. Het is eene vleiende eer, die gij ons bewezen hebt, en gelooft mij” — men kon zich onmogelijk verbeelden hoe hij hierbij glimlachte — „wij zullen die niet licht vergeten.”

„Het spijt mij, dat ik u in de rede moet vallen, Pecksniff!” zeide Spottletoe met dreigende bakkebaarden; „maar mij dunkt, dat gij u wat veel aanmatigt. Wie denkt gij wel, dat het in het hoofd is gekomen om u eer te bewijzen?”

Een algemeen gemompel was een bewijs van goedkeuring op deze vraag.

„Als gij voornemens zijt om zoo voort te gaan, mijnheer!” vervolgde Spottletoe vinnig, terwijl hij met zijne knokkels op de tafel sloeg, „zou het best wezen, dat gij u maar stilhieldt en wij weder heengingen. Het is mij niet onbekend, mijnheer dat gij eene ongerijmde, belachelijke zucht hebt om als het hoofd der familie beschouwd te worden; maar ik kan u zeggen, mijnheer...”

Wel zeker! Hij zou zeggen! Was hij dan het hoofd van de familie? Oogenblikkelijk waren allen tegen Spottletoe in de wapens, die, nadat hij nog eenige vruchtelooze pogingen had aangewend om gehoor te krijgen, zich weder neerzette, zijne armen over elkander sloeg en gramstorig zijn hoofd schudde, waardoor hij zijne vrouw pantomimisch te verstaan gaf, dat die smeerlap Pecksniff voor het oogenblik zijn gang maar moest gaan, maar dat hij zoo meteen wel weder zou invallen en hem den mond snoeren.

„Het spijt mij niet,” zeide Pecksniff, zijne aanspraak hervattend, „het spijt mij inderdaad niet, dat deze kleine stoornis heeft plaats gehad. Het is eene herinnering dat wij hier ongeveinsd en oprecht met elkander spreken. Wij weten, dat wij niets voor elkander behoeven te verbergen, maar ons vrijelijk kunnen vertoonen zooals wij zijn.”

Hier stond de oudste dochter der weduwe Chuzzlewit half op, en terwijl zij van het hoofd tot de voete beefde, maar naar het scheen, meer van drift dan van beschroomdheid, gaf zij in het algemeen hare hoop te kennen, dat sommige menschen zich inderdaad eens zouden vertoonen gelijk zij waren, al was het maar alleen, omdat dit iets nieuws zou wezen, en dat, als zij — de bovengemelde sommige men schen — over hunne betrekkingen spraken, zij wel mochten toezien wie er bij was, anders mocht het, op eene manier die zij weinig verwachtten, die betrekkingen ter oore komen. Verder merkte zij aan, dat zij, wat roode neuzen betrof, nog leeren moest, dat een roode neus schande was, daar iemand zijn eigen neus niet maakte of kleurde, maar dat zij zelfs, wat dit aanging, er aan twijfelde, of zekere neuzen wel rooder waren dan andere, of misschien wel half zoo rood. — Daar deze aanmerking door een schel gelach van de twee zusters der spreekster werd aangedrongen, verzocht de jongejuffer Charity Pecksniff met groote bezorgdheid te mogen weten, of ook eenige van die zeer gemeene aanmerkingen op haar gemunt waren; en toen zij geen ander antwoord ontving, dan het oude spreekwoord, die de schoen past mag hem aantrekken, begon zij terstond eene eenigszins bittere en personeele repliek, waarin zij door hare zuster Mercy werd geholpen door een gelach, dat nog veel natuurlijker dan natuurlijk was. Daar het geheel onmogelijk is, dat er tusschen vrouwen het minste verschil van meening kan bestaan, zonder dat alle aanwezige vrouwen partij trekken, zal men zich niet verwonderen, dat de weduwe en hare twee andere dochters, juffrouw Spottletoe en de doove nicht (welke laatste, hoewel zij niets van de zaak had begrepen, er toch zeer goed over kon medespreken), zich terstond gezamenlijk in den twist mengden.

Daar de twee jongejuffers Pecksniff wel tegen de drie jongejuffers Chuzzlewit waren opgewassen, en zij alle vijf, in de beeldspraak van den dag, vrij wat stoom konden maken, zou de woordenwisseling waarschijnlijk lang geduurd hebben, ware er niet spoedig een eind aan gemaakt door de welbespraaktheid van de weduwe Chuzzlewit, die met zulk een vloed van schimpschoten en smaadredenen tegen mevrouw Spottletoe uitvoer, dat deze arme vrouw, toen de strijd nog geene twee minuten had geduurd, geen ander hulpmiddel meer over had dan tranen. Deze stortte zij in zulk een overvloed, en zij maakten op haar liefhebbenden echtgenoot zulk een indruk, dat deze heer, nadat hij Pecksniff zijne gebalde vuist vlak voor de oogen had gehouden, alsof die eene natuurlijke zeldzaamheid was, welker nauwkeurige bezichtiging zeer belangrijk en vermakelijk moest wezen, en vervolgens (om welke reden kon niemand begrijpen of raden) het voorstel had gedaan om George Chuzzlewit voor zijn achterste te schoppen, zijne vrouw onder den arm nam, en zich met verontwaardiging verwijderde. Dit voorval, dat de oplettendheid der voornaamste twistende partijen aftrok, maakte een einde aan het geschil hetwelk, nadat het een paar malen nog eens ongeregeld had opgeflikkerd, eindelijk geheel tot stilte kwam.

Toen was het, dat Pecksniff nogmaals van zijn stoel opstond. Toen was het, dat zijne twee dochters hare gezichten in zulke plooien zetten, alsof er geene zulke wezens als de drie jongejuffers Chuzzlewit in de kamer, of liever in de geheele wijde wereld waren, terwijl de drie jongejuffers Chuzzlewit dezelfde onbewustheid vertoonden van het bestaan der jongejuffers Pecksniff.

„Het is te betreuren,” zeide Pecksniff, met eene vergevingsgezinde herinnering aan Spottletoe’s vuist, „dat onze vriend zich zoo haastig heeft verwijderd, hoewel wij aan den anderen kant reden hebben om zelfs daarover elkander wederkeerig geluk te wenschen, daar wij nu verzekerd zijn, dat hij ons niet verdenkt, dat wij in zijne afwezigheid iets ten zijnen nadeele zullen zeggen of doen. Dat is zeer troostrijk, niet waar?”

„Pecksniff!” zeide Anthony, die van het begin af het geheele gezelschap scherp in het oog had gehouden, „wees maar geen huichelaar!”

„Wat, mijn goede heer!” vroeg Pecksniff.

„Huichelaar, zeg ik.”

„Charity!” zeide Pecksniff, „als ik van avond mijn blaker neem, help mij dan onthouden om meer dan anders en in het bijzonder voor mijnheer Anthony Chuzzlewit te bidden, die mij eene onverdiende beleediging heeft toegevoegd.” Dit zeide hij met eene Kalme stem en terzijde, alsof zijne dochter het alleen hooren moest. Door zijn goed geweten bijgestaan, nam hij toen op een bijna vroolijken toon wederom het woord:

„Daar al onze gedachten op onzen dierbaren, maar onvriendelijken bloedverwant zijn gevestigd, zijn wij heden waarlijk bijeengekomen, alsof het voor eene begrafenis was, uitgezonderd — eene gezegende uitzondering — dat er geen lijk in huis is.”

De weduwe, altijd bij de hand, merkte aan, dat zij geene reden zag, om dit eene gezegende uitzondering te noemen.

„Nu, mevrouw!” zeide Pecksniff, „dit zij gelijk het wil; hier zijn wij, en daar wij hier zijn, moeten wij overleggen, of het mogelijk is om door eenige geoorloofde middelen ....”

„Gij weet evengoed als ik,” viel de weduwe er weder op in, „dat in zulk een geval alle middelen geoorloofd zijn.”

„Welnu, mevrouw, dan zullen wij zeggen, of het mogelijk is door eenige middelen de oogen van onzen dierbaren bloedverwant voor zijne tegenwoordige verdwaasdheid te openen; of het mogelijk is om hem door eenige middelen bekend te maken met het wezenlijke karakter en oogmerk van die jonge persoon, welker hoogst vreemde betrekking ten opzichte van hem zelven” — hier liet Pecksniff zijne stem bijna tot een gefluister dalen — „waarlijk eene schande voor de familie is; en die” — hier verhief hij zijne stem weder — „want waarom zou zij hem anders gezelschap houden, een laaghartig misbruik van zijne zwakheid tracht te maken, om zijn vermogen in hare macht te brengen.”

Een onweerstaanbaar gevoel was nu de oorzaak, dat zij, die anders nooit met elkander konden overeenstemmen, in één punt volkomen eensgezind werden. Een aanslag op het vermogen van den ouden man kon niet genoeg verfoeid worden. De weduwe was er voor om de schuldige te vergiftigen; hare drie dochters om haar in Bridewell op water en brood te zetten; de nicht met kiespijn sprak van Botanybaai, en de twee jongejuffers Pecksniff gaven hare stemmen voor eene lichamelijke tuchtiging. Tigg alleen scheen deze maatregelen een weinig al te geweldig te vinden, en wierp de drie jongejuffers Chuzzlewit een schertsend lonkje toe, als wilde hij zeggen: „Ik vind, dat gij de zaak toch wat al te hoog opneemt.”

„Nu,” zeide Pecksniff, terwijl hij zijne twee voorvingers, op eene tegelijk vredelievende en nadrukkelijke manier, kruiselings over elkander legde, „ik wil niet aan den eenen kant zoover gaan, om te zeggen, dat zij al de straffen zou verdienen, welke haar zoo krachtig en treffend zijn opgelegd ;” — dit was een van zijne gewone fraaie spreekwijzen — „ook wil ik, aan den anderen kant, mijn gezond menschenverstand niet in verdenking brengen, door te beweren, dat zij die niet zou hebben verdiend. Al wat ik wilde aanmerken, is, dat er, naar mijn gevoelen, een krachtig middel zou moeten worden aangewend om onze veelgeachten — zal ik zeggen geëerbiedigden?”

„Neen!” riep de weduwe, zoo hard zij kon.

„Dan zal ik het niet zeggen,” hervatte Pecksniff. „Gij hebt volkomen gelijk, mevrouw, en ik dank u wel voor uwe gegronde aanmerking, waarmede ik van ganscher harte instem — om onzen veelgeachten bloedverwant te bewegen, om te luisteren naar de inspraak der natuur en niet naar het....”

„Ga voort, papa!” zeide Mercy.

„Wel om de waarheid te zeggen,” zeide Pecksniff, terwijl hij glimlachend om zich heen zag, „het woord is mij daar juist ontschoten. Den naam van die fabelachtige dieren (Heidensche zeg ik met leedwezen), die in het water zongen, kan ik mij niet herinneren.”

„Zwanen?” zeide George Chuzzlewit.

„Neen,” antwoordde Pecksniff; „geene zwanen, maar het moet er toch zeer nabij komen. Ik dank u wel.”

De neef met het onnoozele gezicht, nu voor de eerste en de laatste maal sprekende, zeide: „Oesters?”

„Neen,” antwoordde Pecksniff met zijne gewone eigenaardige beleefdheid; „geene oesters. Maar het is toch niet ver mis. Waarlijk, een goede inval: ik blijf u wel dankbaar. Wacht eens! Sirenen — daar heb ik het! Wel zeker, Sirenen. Ik denk, zeg ik, dat er een krachtig middel moest worden uitgedacht, om onzen veelgeachten bloedverwant naar de inspraak der natuur te doen luisteren, en niet naar het sirenengezang der geveinsdheid. Daarbij moeten wij niet uit het oog verliezen, dat onze geachte vriend een kleinzoon heeft, aan wien hij, zelfs nog kort geleden, zeer gehecht was, en dien ik wel had gewenscht hier te zien; want ik ben den jongeling oprecht genegen. Hij is een knap, zeer knap jongmensch. Nu wilde ik in overweging geven, of wij het wantrouwen, waarmede de oude heer Chuzzlewit ons beschouwt, niet zouden kunnen wegnemen, en hem onze onbaatzuchtigheid bewijzen, door....”

„Als mijnheer George Chuzzlewit mij iets te zeggen heeft,” riep de weduwe op eens, „verzoek ik hem om ronduit te spreken als een man, in plaats van mij en mijne dochters aan te kijken, alsof hij ons wilde opeten.”

„Wat het kijken betreft, mevrouw!” antwoordde George gramstorig, „ik heb wel eens hooren zeggen, dat eene kat wel een koning mag aankijken, en daarom hoop ik, die in de familie ben geboren, het recht te hebben om iemand aan te kijken, die er slechts door een huwelijk is ingekomen. En wat opeten aangaat, verzoek ik te mogen zeggen, dat ik, wat ook uwe wangunst en hatelijkheid u mogen doen denken, geen kannibaal ben.”

„Dat weet ik nog niet,” zeide de weduwe.

„In allen gevalle,” hernam George, door dit gezegde geraakt, „al was ik een kannibaal, zou ik toch denken, dat eene dame, die drie mannen heeft overleefd en zich hare verliezen zoo weinig heeft aangetrokken, buitengemeen taai moest wezen.”

De weduwe stond oogenblikkelijk op.

„En verder wil ik nog zeggen,” vervolgde George, terwijl hij om het andere woord geweldig met zijn hoofd knikte, „maar ik zal geene namen noemen, zoodat niemand het zich behoeft aan te trekken, dan wier geweten hun verwijt dat zij het zijn, — dat ik denk, dat zij, die zich in de familie hebben gewrongen door een of ander lid van de familie, ik zal maar niet zeggen op welke manier, te trouwen en vervolgens dood te plagen, beter zouden doen, als zij zich schaamden om bij andere leden der familie, die nog leven, de rol van roofvogels te spelen. Ik denk, dat het veel beter zou zijn, als die menschen te huis bleven, tevreden met den buit, dien zij reeds gekaapt hebben (wel mag het hun bekomen), in plaats van zich te willen indringen, waar zij zoo gezien zijn als een rotte appel bij eene groenvrouw,”

„Ik had dit wel kunnen verwachten,” zeide de weduwe met een verachtelijken glimlach, terwijl zij, door hare drie dochters vervolgd, naar de deur ging. „Ik heb er mij wel voor gereed gehouden. Wat had ik onder zulk volk ook anders kunnen verwachten!”

„Ik verzoek u, mevrouw, dat gij uw officier-ophalf-tractementsgezicht niet naar mij keert, want ik zou het niet best kunnen verdragen,” viel Charity hierop in.

Dit was een schimpschoot op een pensioen, dat de dame als weduwe van haar tweeden echtgenoot had getrokken, en was geducht raak.

„Gemeene meid!” antwoordde mevrouw Chuzzlewit; „toen ik in deze familie kwam, heeft mijn dankbaar vaderland mij niet langer indachtig willen zijn, en ik gevoel nu, dat het gelijk had, en dat ik geene aanspraak op den staat meer had, toen ik mij zoover verlaagde. Nu, lieve kinderen! als gij gereed zijt en genoeg nut hebt getrokken uit het fatsoenlijke voorbeeld van deze twee jongejuffers, geloof ik dat wij kunnen heengaan. Mijnheer Pecksniff! wij zijn u inderdaad zeer verplicht. Wij kwamen hier om te lachen, en gij hebt ons veel meer lachstof gegeven, dan wij ooit hadden kunnen verwachten: wij zullen er nog lang pleizier mede hebben. Ik dank je wel, Goeden dag!”

Met deze afscheidswoorden verlamde de weduwe de geheele oorlogskracht der Pecksniff’s en zoo streek zij de kamer en het huis uit, vergezeld van hare dochters, die, als hadden zij het afgesproken, alle drie hare neuzen in de lucht staken, en een verachtelijk spottend gelach aanhieven. Toen zij op de straat het venster voorbijgingen, zag men, dat zij onder elkander eene dolle pret schenen te hebben; en alzoo hare vijanden binnenshuis nog een laatsten slag toebrengende, verdwenen zij uit het gezicht.

Voordat Pecksniff of iemand van zijne overgebleven gasten een woord kon spreken, stoof eene andere gedaante, die van den tegenovergestelden kant kwam, met buitengemeene snelheid hetzelfde venster voorbij, en een oogenblik later vloog Spottletoe de kamer binnen. Met zijn tegenwoordigen graad van verhitting vergeleken, was hij als een man van ijs of sneeuw heengegaan. Het zweet liep met stralen over zijn bloedrood gezicht, al zijne leden beefden, en hij hijgde snakkend naar adem.

„Wel mijn lieve man!” riep Pecksniff uit.

„Ja zeker!” antwoordde Spottletoe hijgend. „Dat geloof ik! Dat spreekt vanzelf! Hoort gij hem wel? Hoort gij hem wel, allemaal?”

„Wat is er gebeurd?” riepen verscheidene stemmen.

„Och, niemendal,” antwoorde Spottletoe nog hijgende. „Niets. Het heeft niets te beteekenen. Vraag het hem maar! Hij zal het u wel zeggen.”

„Ik versta onzen vriend niet,” zeide Pecksniff, terwijl hij in de grootste verbazing om zich heen zag. „Ik verzeker u, dat zijne gezegden mij volkomen onbegrijpelijk zijn.”

„Onbegrijpelijk, mijnheer?” riep de ander. Onbegrijpelijk? Zoudt gij willen zeggen, dat gij niet weet wat er gebeurd is?” dat gij ons niet hier hebt gelokt, om ons bij den neus te hebben? Zoudt gij durven volhouden, dat gij niet wist, dat mijnheer Chuzzlewit vertrekken zou, en dat gij niet wist, dat hij weg is?”

„Weg?” was de algemeene kreet.

„Weg!” herhaalde Spottletoe. „Hij is vertrokken, terwijl wij hier zaten. Niemand weet waar hij heen is. Natuurlijk! Niemand wist, dat hij vertrekken zou. Natuurlijk! De kasteleines dacht, dat hij slechts een toertje ging rijden; zij had geen ander vermoeden. Natuurlijk! Zij is niet door dien kerel omgekocht. Wel neen!”

Nadat de vergramde Spottletoe deze uitroepingen met eene soort van ironisch gebrul had besloten, zweeg hij eensklaps stil, en toen hij het gezelschap voor een oogenblik verachtelijk had aangezien, vloog hij weder met dezelfde vaart de deur uit en verdween.

Het was vruchteloos, dat Pecksniff zijnen bloedverwanten verzekerde, dat deze nieuwe vlucht van den ouden heer hem evenzeer trof en verbaasde, als iemand anders. Onder al de verwijten en verwenschingen, die ooit op een ongelukkig hoofd zijn opeengehoopt, kunnen er geene krachtiger en hartelijker zijn geweest, dan die, waarmede hij door zijne nog overgebleven bloedverwantentot afscheid werd begroet. Tigg hield eene ontzettende strafpredikatie; en de doove nicht, die het dubbele verdriet had van al wat er voorviel te zien, maar alleen den ongelukkigen afloop te hooren, schrapte op het schrapijzer hare schoenen af, ten teeken, dat zij het stof van hare voeten schudde, eer zij dat verraderlijke huis verliet.

Kortom, Pecksniff had slechts ééne troost, namelijk de bewustheid, dat al deze zijne betrekkingen hem reeds te voren zoo sterk als maar mogelijk was gehaat hadden, en dat hij, van zijn kant, niet meer liefde onder hen had uitgedeeld, dan hij, met zijn ruim kapitaal daarvan, zonder eenige ongelegenheid kon missen. Deze beschouwing der zaak schonk hem eene groote verlichting, hetgeen wel verdient te worden opgeteekend, als een bewijs, hoe gemakkelijk een braaf en edeldenkend man zich bij verdrietelijkheden en teleurstellingen kan troosten.

V.

BEVATTENDE EEN VOLLEDIG VERSLAG DER OPNAME VAN PECKSNIFF’S NIEUWEN LEERLING IN DEN SCHOOT DER FAMILIE, MET DE FEESTELIJKHEDEN BIJ DIE GELEGENHEID, EN HET BUITENGEMEENE VERMAAK VAN PINCH.

De braafste van alle architecten en landmeters hield een paard, waarin de vijanden, van welke reeds meer dan eens in deze geschiedenis is melding gemaakt, eene hersenschimmige gelijkenis op deszelfs meester vermeenden te vinden; niet wat het uitwendige betrof, want het was een schraal, beenderig paard, dat altijd op een veel kariger rantsoen werd gehouden dan Pecksniff zelf; naar de inwendige geaardheid, dewijl het, naar zij zeiden, veel beloofde en niets deed. Het was, om zoo te spreken, altijd op het punt om te beginnen, en begon nooit. Als het uiterst langzaam stapte, lichtte het dikwijls zijne pooten zoo hoog op, en sloeg die met zooveel vuur uit, dat men bezwaarlijk kon gelooven, dat het minder dan veertien mijlen in het uur aflegde; en bovendien was het paard zoowel met zijn eigen stap tevreden, en zoo weinig schuw om zich met den hardsten draver te meten, dat men zich daardoor des te minder tegen het bedrog kon wapenen. Het was een beest, dat alle vreemden met eene levendige hoop vervulde, en allen, die het van naderbij kenden, tot wanhoop dreef. In welk opzicht een paard dat zulk een aard bezat, met waarheid bij zijn meester kon worden vergeleken, kunnen slechts de lasteraars van dien braven man uitleggen. Maar het is eene treurige waarheid en eene beklagenswaardig voorbeeld van de liefdeloosheid der wereld, dat zij deze vergelijking inderdaad maakten.

Dit paard en het ding met een kap, hoe het dan ook eigenlijk zou moeten heeten — het geleek meer naar eene boerensjees met een uitwas, dan naar iets anders — hielden op zekeren helderen wintermorgen al de gedachten en verlangens van onzen goeden kennis Pinch bezig ; want met deze fraaie equipage zou hij alleen naar Salisbury rijden, om daar den nieuwen leerling af te halen, om hem in triomf naar huis te brengen.

Eere hebbe uw goed, eenvoudig hart, Tom Pinch! dat gij met zooveel ijver uw kalen jas toeknoopt, die slechts een schijn van beschutting tegen de koude verleent, en met zulk eene vroolijke stem Sam den stalknecht vermaant om het paard toch niet los te laten, alsof gij gelooft, dat het beest verlangt losgelaten te worden, en, als dat gebeurde, op den loop zou gaan. Wie zou een glimlach kunnen bedwingen — een glimlach van genoegen, Tom Pinch! en niet om met u den gek te steken, want daartoe zijt gij veel te goed — bij de gedachte, dat zulk een feestdag, als gij nu te gemoet gaat, zulk eene driftige beweging in uw bloed kan veroorzaken, dat gij de kan met water en melk, die gij gisteravond eigenhandig hebt gereed gemaakt, opdat het ontbijt u niet te lang zou ophouden, zonder er bijna van te proeven, weder in de vensterbank van de keuken nederzet, en de korst, die voor u bewaard was, naast u op de bank legt, om ze onderweg op te eten, als uwe vervoering van blijdschap wat bedaard is. Eere hebbe uw hart, Tom! dat gij, terwijl gij Wegrijdt, Pecksniff, die met zijne slaapmuts op voor het venster staat, met zulk eene dankbare toegenegenheid toeknikt. Wie zou u niet willen naroepen: „Goede reis, Tom! was het maar waar, dat gij nu voor goed wegreedt naar een gerust eigen huis, waar gij in vrede kondt leven, buiten het bereik van alle verdriet!”

Welk een beter tijd kan er wezen om te rijden, te wandelen, of zich op eenigerlei manier in de open lucht te bewegen, dan een frissche vorstachtige morgen, als de hoop met het geprikkelde bloed vroolijk door de aderen stroomt, en van het hoofd tot de moeten door het lichaam tintelt? Dit was het blijde begin van een verfrisschenden dag in het begin van den winter, die het kwijnende zomerseizoen wel te schande kan maken (er van sprekende, als het niet te bekomen is), en zelfs de lente beschaamd maakt, omdat zij somtijds half en half koud wil zijn. Dat schapenbelletjes klonken zoo helder door de zuivere lucht, alsof zij, evenals levende schepselen, den heilzamen invloed daarvan voelden; de boomen strooiden, in plaats van bladeren of bloesems, een regen van rijm over den grond, die als diamantstof fonkelde; — dat was het ook in de gedachten van Tom. Uit de schoorsteenen der boerenwoningen steeg de rook op, zoo hoog, alsof de aarde, nu zoo schoon en helder, niet met zwarten damp mocht bezoedeld worden. De ijskorst over de anders kabbelende beek was dun en doorschijnend, alsof het water uit eigen beweging stilstond — en daar hield Tom het voor — om den bekoorlijken morgenstond te beschouwen. En opdat de zon deze begoocheling niet te spoedig zou verdrijven, zweefde er tusschen haar en den grond een nevel, gelijk die, welke in een zomernacht de maan omsluiert — voor Tom was het volmaakt hetzelfde — en trachtte de ster van den dag te bewegen om al dat schoon nog een poos te sparen.

Tom Pinch reed voort, niet snel, maar met een gevoel van snelle beweging, hetgeen voor hem hetzelfde was, en onder het voortrijden gebeurden er allerlei dingen, om hem in eene gelukkige stemming te houden. Zoo zag hij, toen hij het tolhek in het gezicht kreeg — maar reeds ver, zeer veraf — de vrouw van den tolbaas, die een vrachtwagen had doorgelaten, op een draf weder naar haar huisje loopen, om te zeggen (zij giste het nog maar), dat mijnheer Pinch daar aankwam. En zij had gelijk; want toen hij dichterbij kwam, zag hij al de kinderen van den tolbaas naar buiten stormen, en zij riepen met hunne schelle stemmetjes, tot innig genoegen van Tom: „Dag, mijnheer Pinch! Dag, mijnheer Pinch!” Zelfs de tolbaas, hoewel over het algemeen een grove snaak, wien de meeste menschen niet gaarne te na kwamen, trad naar buiten, om het tolgeld aan te nemen, en op zijne ruwe manier goedenmorgen te wenschen. Dit alles, en een blik op het ontbijt, dat in het tolhuisje, op een tafeltje bij den haard, voor het gezin gereed stond, gaf de droge korst, welke Tom ver volgens opat, een smaak, alsof het betooverd brood was geweest.

Maar er gebeurde hem nog meer. Het waren niet slechts de getrouwde lieden en de kinderen, die Tom Pinch, als hij voorbijkwam, goede reis wenschten; neen, schitterende oogen en blozende wangen kwamen haastig voor menig bovenvenster, als hij voorbijhotste, en gaven hem zijn groet terug, en dat niet karig, maar wel dubbel en driedubbel. Allen waren vroolijk; allen lachten. Sommigen van de ondeugendste onder haar wierpen zelfs, als Tom omkeek, hem nog een handkus toe. Wie toch ontzag zich voor den goeden Pinch? Hij was geheel zonder erg.

En nu werd de morgen zoo schoonden alles zoo klaar wakker en vroolijk, dat de zon scheen te zeggen — Tom twijfelde niet, of zij zeide het inderdaad — „Ik kan het niet langer uithouden, ik moet ook eens kijken,” en in volle stralenpracht te voorschijn kwam. De nevel, veel te bloode en te schuw voor zulk eenlevendig gezelschap, vlood als van schrik heen; en naarmate hij vluchtte, kwamen de afgelegen velden en heuvelen, vol stille schapen en luidruchtige kraaien, zoo helderblinkend te voorschijn, alsof zij voor deze gelegenheid fonkelnieuw werden uitgebreid. Het gezicht daarvan scheen de beek zoodanig te verheugen, dat zij niet langer kon stilstaan, maar met vluggen spoed voortsnelde, om de tijding naar den watermolen een uur verder te brengen.

Pinch hotste voort, vol genoegelijke en opbeurende gedachten, toen hij voor zich op den wegeen voetreiziger zag, die met vluggeschreden voortstapte, en zoo al gaande met eene forsche, niet onwelluidende stem een vroolijk liedje zong. Het was een jonge kwant, van vijf of zes en twintig jaren misschien, en zoo los en luchtig gekleed, dat de lange slippen van zijn rooden halsdoek even dikwijls achter hem aan als voor hem uitfladderden, en het trosje roode hulstbessen, dat hij in een knoopsgat van zijn rok had gestoken, voor Pinch, die achter hem reed, even duidelijk zichtbaar was, alsof de voetreiziger dat kleedingstuk ten achterste voren had aangetrokken. Hij zong zoo frisch door, dat hij het geraas der wielen niet hoorde, voordat het rijtuig vlak achter hem was, en toen keerde hij zich om, keek Pinch met een komiek gezicht en een paar schalkachtige blauwe oogen aan en hield dadelijk op met zingen.

„Wel, Mark!” zeide Pinch, stilhoudende, „wie zou gedacht hebben u hier te ontmoeten! Dat is wel eene verrassing.”

Mark tikte tegen den rand van zijn hoed, en zeide, terwijl zijne levendigheid eensklaps aanmerkelijk afnam, dat hij naar Salisbury ging.

„En wat zijt ge mooi opgeknapt!” zeide Pinch, terwijl hij den ander met genoegen bekeek. „Ik had waarlijk niet gedacht, dat gij zulk een flinke gast waart, als gij nu voor den dag komt, Mark!”

„Dank je wel, mijnheer Pinch! Dat gaat nog al, geloof ik. Maar het is mijne schuld niet En wat mijn mooi opknappen betreft, daar zit het juist, begrijpt gij?” Met deze woorden zette hij zijn gezicht in een zeer treurige plooi.

„Wat zit daar?” vroeg Pinch.

„Daar zit de narigheid. Iedereen kan vroolijk en in een goed humeur zijn, als hij een mooi pak aan heeft; daar steekt niet veel verdienste in. Maar als ik eene havelooze plunje aan het lijf had, en dan vroolijk was, dan zou ik denken dat ik wat gewonnen had, mijnheer Pinch!”

„Derhalve moest uw zingen eigenlijk dienen om den bedroevenden invloed van uw mooi pak tegen te werken?” zeide Pinch.

„Gij spreekt altijd alsof het gedrukt was, mijnheer Pinch!” antwoordde Mark grinnikend. „Dat was het.”

„Wel, Mark!” zeide Pinch, „gij zijt de wonderlijkste snaak, dien ik ooit in mijn leven heb gezien. Dat heb ik altijd gedacht, maar nu ben ik er stellig zeker van. Ik moet ook naar Salisbury. Wilt gij mederijden? Ik zal blijde wezen met uw gezelschap.”

De jonkman nam het aanbod met dankzegging aan, klom terstond in het rijtuig, en zette zich op den kant van de bank met zijn halve lijf er buiten, om te kennen te geven, dat hij geen ander recht had op die plaats, dan de goedheid van mijnheer Pinch. Terwijl zij verder reden, werd het gesprek op deze manier voortgezet:

„Toen ik u daar zoo mooi zag, Mark,” vervolgde Pinch, „begon ik half te gelooven, dat gij op weg waart om te gaan trouwen.”

„Wel, mijnheer!” was het antwoord, „daar heb ik ook al eens over gedacht. Er zou wel eenige verdienste in steken, om als getrouwd man vroolijk te blijven, vooral als de kinderen de mazelen hadden en geweldig lastig waren. Maar ik ben haast bang om er de proef van te nemen. Ik weet eigenlijk niet hoe ik het moet aanvangen.”

„Misschien hebt gij nog geen zin in een of ander meisje?” zeide Pinch.

„Och neen, mijnheer! ten minste niet zoover ik weet.”

„Maar, zooals gij de zaken beschouwt, Mark,” hervatte Pinch, „zou het juist de ware manier wezen, eene vrouw te trouwen waarin gij geen zin hadt, die, bijvoorbeeld, leelijk en kwaadaardig was.”

„Dat is waar, mijnheer! Maar misschien zou ik zoo de grap een beetje te ver drijven, niet waar?”

„Wel mogelijk,” antwoordde Pinch, en beide begonnen hartelijk te lachen.

„Maar, mijnheer!” begon Mark weder, „gij kent mij toch nog niet half. Ik geloof niet, dat er iemand op de wereld is, die zich zoo goed zou houden in gevallen, die andere menschen verdrietig maken, als ik het maar eens probeeren kon. Maar ik kan nooit gelegenheid krijgen om het te probeeren. Ik geloof zeker, dat nooit iemand half weten zal, wat er in mij steekt, als er niet iets geheel onverwachts voorvalt, en daarop heb ik geen uitzicht. Ik neem mijn afscheid uit de Draak, mijnheer!”

„Wat? Gaat gij heen, Mark?” riep Pinch uit, terwijl hij zijn reisgenoot vol verbazing aanzag. „Wel, dat verwondert mij.”

„Ja, mijnheer!” hervatte Mark, terwijl hij strak voor zich in de lucht keek, gelijk iemand somtijds doet, als hij diep nadenkt. „Wat doe ik in de Draak? Dat is volstrekt geen dienst voor mij. Toen ik uit Londen kwam (maar van geboorte ben ik een Kentenaar) en hier deze plaats kreeg, geloofde ik vast en zeker, dat ik hier het vervelendste achteraf hoekje van geheel Engeland had gevonden, en dat er verdienste in zou steken om hier nog vroolijk te zijn. Maar, och Heer! In de Draak heeft men nooit gelegenheid om zich te vervelen! Altijd kegelen, kolven, liedjes zingen, gezelschap om den haard zoolang de winter duurt — in de Draak zou iedereen vroolijk kunnen zijn; daar steekt geene verdienste in.”

„Maar, als het gerucht voor eene enkele maal de waarheid zegt, Mark! en ik geloof het wel, want ik kan het uit eigene ondervinding bevestigen, zijt gij het juist, die al die vroolijkheid aan den gang helpt.”

„Daar kan wel iets van aan zijn, mijnheer!” antwoordde Mark. „Maar dat is toch geen troost.”

„Wel!” zeide Pinch,, na eene korte poos van stilte, terwijl zijne gewoonlijk zachte stem nog zachter was dan anders. „Ik kan het nog niet vergeten, wat gij mij daar gezegd hebt, Mark! Hoe zal het met juffrouw Lupin gaan?”

Mark zag nog strakker voor zich, terwijl hij antwoordde, dat het haar, naar zijne gedachten, niet veel zou kunnen schelen. Er waren vele knappe jonge gasten, die blij zouden zijn met zulk een dienst. Hij zelf wist er wel een dozijn.

„Dat kan wel wezen,” zeide Pinch; „maar ik ben er lang niet zeker van, of juffrouw Lupin wel blij met hem zou wezen. Wel, ik heb altijd gedacht, Mark, dat juffrouw Lupin en gij nog een paar zoudt worden, en dat dacht iedereen zoover ik weet.”

„Nog nooit,” antwoordde Mark met eenige verlegenheid, „heb ik haar iets gezegd, dat eigenlijk naar vrijen geleek, en zij ook niet tegen mij; maar ik weet niet, wat ik wel eens op een of anderen tijd zou kunnen zeggen, en wat zij dan zou antwoorden. Maar dat zou toch niet gaan, mijnheer!”

„Niet — kastelein van de Draak te wezen, Mark?” riep Pinch uit.

„Neen zeker niet, mijnheer!” antwoordde Mark, terwijl hij zijne oogen van de lucht afwendde, om zijn reisgenoot aan te zien. „Dan zou een man als ik geheel bedorven zijn — om daar voor al mijn leven op mijn gemak te gaan zitten! Welke verdienste zou er voor een kastelein van de Draak in steken om vroolijk te wezen? Hij zou het niet kunnen laten, al wilde hij anders.”

„Weet juffrouw Lupin al, dat gij van haar heengaat?” vroeg Pinch.

„Ik heb het haar nog niet gezegd, mijnheer! maar ik moet. Ik ga van morgen rondzien naar iets anders, dat mij lijkt,” zeide Mark, naar de stad knikkende.

„Wat wilt gij nu beginnen?” vroeg Pinch.

„Ik ben half voornemens,” antwoordde Mark, „om te zien of ik ook aan de doodgraverij kan komen.”

„Lieve heer, Mark!” riep Pinch uit.

„Het is een goed vochtig werk, mijnheer!” zeide Mark, op een redeneerenden toon; „en er zou eenige verdienste in steken om bij dat handwerk vroolijk te blijven; of het moest wezen, dat doodgravers meestal vroolijke snaken waren. Dat zou een ander geval zijn. Weet gij ook, mijnheer! hoe dat doorgaans is?”

„Neen,” antwoordde Pinch; „ik heb er nog nooit over gedacht.”

„Als dat niet zoo goed mocht uitvallen als ik wel wenschte,” hervatte Mark wederom peinzende, „dan zijn er nog andere zaken. Bedienaar van begrafenissen mogelijk. Dat is naargeestig genoeg; daarbij zou ik eer kunnen inleggen. Knecht bij een deurwaarder in eene armoedige streek zou misschien ook niet kwaad zijn. Een cipier ziet ook ellende genoeg. Een doktersknecht leeft in het midden van moord en doodslag. Zelfs een ontvanger van belastingen moet nu en dan nogal iets aandoenlijks zien. Er zijn nog een aantal beroepen, die mij eene goede kans kunnen geven.”

Pinch was door deze gezegden zoo verbijsterd, dat hij niets anders kon doen, dan nu en dan een enkel woord over een onverschillig onderwerp spreken, en zijdelingsche blikken werpen op het lachende gezicht van zijn zonderlingen vriend, die dit volstrekt niet scheen te bemerken, tot zij dicht bij de stad den hoek van een dwarsweg bereikten, waar Mark zeide dat hij wilde afstappen.

„Maar lieve tijd, Mark!” zeide Pinch, die onder zijn aankijken nu juist de opmerking maakte, dat de borst van zijn reisgenoot, alsof het midden in den zomer was, slechts met een hemd was bedekt, dat door elk windje werd opengewaaid, „waarom draagt gij geen vest of borstrok?”

„Waartoe zou dat dienen, mijnheer?” vroeg Mark.

„Dienen?” zeide Pinch. „Wel om uwe borst warm te houden.”

„Wel, nu nog mooier, mijnheer!” zeide Mark. „ Waar ziet gij mij wel voor aan? M ij n e borst behoeft niet warm gehouden te worden. En al was dit zoo, wat zou er dan van kunnen komen, dat ik geen borstrok draag? Eene longontsteking misschien? Welnu! daarmede zou iemand eer inleggen, om met eene longontsteking vroolijk te blijven.”

Daar Pinch hierop geen antwoord gaf, dan door zeer diep adem te halen, zijne oogen zeer wijd open te zetten en zeer nadrukkelijk met zijn hoofd te knikken, bedankte Mark hem voor zijne beleefdheid, en sprong, zonder te wachten tot het paard stilstond, vlugluit het rijtuig. Terstond daarop draafde hij met zijne wapperende das en open rok een dwarsweg op, nu en dan omkijkende om Pinch toe te knikken, tot deze den luchthartigen grappenmaker uit het oog verloor, en daarop, met een nadenkend gezicht, zijn tocht naar Salisbury voortzette.

Pinch koesterde een eenigszins schroomvallig vermoeden, dat Salisbury eene zeer ondeugende en weelderige stad was, waarin iemand zeer op zijne hoede moest wezen, maar waarin ook verbazende dingen te zien waren; en toen hij zijn paard in den stal had laten brengen, en den stalknecht had gezegd, dat hij binnen een paar uren zou terugkomen, om het dier haver te laten geven, ging hij weder heen om eene wandeling door de straten te doen, half en half in verwachting, dat hetgeen hij zien zou hem in een toovergewest zou verplaatsen. Iemand, die zoozeer aan eentonige stilte gewoon was als hij, moest wel in die verbeelding worden versterkt door de. omstandigheid, dat het juist marktdag was, en de straten in den omtrek van de markt opgepropt waren met karren, paarden, ezels, manden, wagens, groenten, vleesch, gevogelte en kraampjes van allerlei soort. Verder zag men hier oude en jonge boeren met kielen, bruine of grijze jassen, wonderlijk gefatsoeneerde hoeden, zweepen en dikke stokken, in groepen bijeenstaan op het midden van de straat en op de stoepen der herbergen, hetzij over allerlei dingen pratende, of koopende en verkoopende, in welk geval zij elkander betaalden met beduimelde banknoten, die uit portefeuilles werden gehaald, zoo dik, dat de eigenaar bijna zijne armen uit lid moest trekken om ze uit zijn zak te halen, en naderhand evenveel moeite had om ze er weder in te krijgen. Nog zag men boerenvrouwen, met kastoren hoeden en roode mantels, op ruige paarden gezeten, vrij van alle wereldsche driften, (zoodat zij zelfs, als men dit van hen had verlangd, in een porseleinwinkel stokstijf hadden blijven stilstaan, met een theeservies naast elken hoef) en honden in groot getal, die veel belang moesten stellen in den staat der marktprijzen en den handel van hunne meesters. Het geheel vormde dan een groote verwarring van dierlijke en menschelijke stemmen.

Pinch verwonderde zich grootelijks over de menigte van allerlei dingen, die hij hier te koop vond; maar niets was er dat hem zoo beviel als een kraampje met staalwaren, zoodat hij een mes met zeven lemmeten kocht, waaronder (gelijk hem naderhand bleek) geen was, dat snijden wilde. Toen hij de markt genoeg had bekeken en gezien hoe de boeren gingen eten, ging hij weder naar de herberg, om voor zijn paard te zorgen, en zoodra hij zich met eigen oogen had overtuigd dat het beest genoeg haver kreeg, ging hij weder uit, om nu de winkels eens op te nemen. Eerst bleef hij een geruimen tijd voor de Bank staan, zich verwonderende waar onder den grond de kelders mochten zijn waarin al het geld bewaard werd en daarna keek hij een paar voorbijgaande jongelieden na, die hij wist dat procureursklerken waren, en zekere angstige belangstelling bij hem opwekten, daar zij den naam hadden van vroolijke snaken, die geducht konden volhouden.

Maar de winkels! Vooreerst zag hij goudsmids- en juwelierswinkels, waarin al de schatten der wereld ten toon lagen en voor alle ruiten zulke groote zilveren horloges hingen, dat, indien zij allen niet zeer goed gingen, het zeker niet was omdat het werk niet genoeg ruimte in de kast had. Eigenlijk waren het leelijke, lompe dingen, maar in de oogen van Pinch waren zij zoo klein en net als de fraaiste Zwitsersche horloges, en toen hij er een onder zag, dat geweldig dik was, en waaraan een briefje hing, dat het een repetitie-horloge was, ’t welk met de buitengemeene gaaf was bedeeld om in den zak van den gelukkigen eigenaar ieder oogenblik te kunnen slaan hoe laat het was, wenschte hij bijna rijk genoeg te zijn om het te kunnen koopen.

Maar wat waren goud, zilver, juweelen en horloges bij de boekwinkels, die zulk eenegenoegelijke herinnering in hem opwekten aan het laatste nieuwe boek, dat hij lang geleden op school had gekregen, en dat, nog zindelijk bewaard, op het schutblad zijn naam vertoonde door den meester met fraaie krulletters daarop geschreven. Hoeveel moest er niet steken in die lange rijen boeken, allen zoo netjes naast elkander gezet! En voor de vensters stonden splinternieuwe werken van Londen, met den titel, somtijds zelfs met het eerste blad open, eene uitlokking voor onvoorzichtigen, om het boek te beginnen, en dan, daar het onmogelijk was om het blad om te slaan, in onbedachte drift den winkel in te loopen en het te koopen. Daarnaast zag hij fraaie titelplaten en vignetten, een voorsmaak gevende van al het schoone, dat er in het boek te lezen stond, en menig deftig portret voor het werk van een vermaarden schrijver, dat hij wel eens gelezen had, en waarvoor hij wel goud had willen geven, om het op het plankje naast zijn bed te kunnen zetten. Dit was een winkel, die hem verdrietig had kunnen maken.

Er was nog een andere, niet zoo erg als die, maar toch ook geschikt om den armen Pinch te plagen. Hier werden kinderboekjes verkocht, en stond Robinson Crusoe alleen in al zijn glans, met zijn hond en zijne bijl, zijne geitenvellen muts en zijn geweer, alsof hij al zijne navolgers uitdaagde om hem te na te komen, en Pinch tot getuige riep, dat hij alleen een voetspoor in zijn kinderlijk geheugen had nagelaten, hetwelk door geen verloop van jaren kon worden uitgewischt. Hier stonden ook de Perziaansche Vertellingen, met hare vliegende kisten en heksenmeesters, die jarenlang met hunne tooverboeken in holen blijven zitten, en Abudah de koopman, bij wien het afschuwelijk oude wijfje uit de kist in zijne slaapkamer komt strompelen; en de Arabische Vertellingen met al hare wonderen, koningen, geesten, prinsen en prinsessen. Is het bevreemdend. dat al deze mirakelen de Aladdins-lamp, welke Pinch in zijn binnenste droeg, zoo hard wreven, dat er een drom van hersenschimmige gedaanten voor zijne verbeelding opsteeg, en hij met vernieuwd genot de gelukkige dagen doorleefde, die den Pecksniff-tijd waren voorafgegaan?

Hij stelde nu veel minder belang in de apothekerswinkels, met hunne groote flesschen van allerlei kleuren, en hun mengelmoes van medicijn en parfumerie, in de gedaante van borstof maagmiddeltjes en cosmetieken. Hij sloeg nu ook volstrekt geen acht op de kleermakers (die hij over het algemeen weinig aandacht waardig keurde) bij wie het nieuwste Londensche vestengoed voor de glazen hing, hetwelk daar zulk eene schitterende vertooning maakte, alsof het dezelfde stof niet bleef, wanneer men het op eene andere plaats zag. Maar voor de komedie bleef hij stilstaan, om het biljet te lezen en met eene soort van angstige verwondering door de deur in het portaal te kijken, welke niet verminderde, toen een geelbleek heer met lange zwarte haren naar buiten kwam en een jongen beval, om gauw naar huis te loopen en zijn slagzwaard te halen. Toen Pinch dit hoorde, bleef hij als op de plek vastgeworteld staan, en zou daar zijn blijven staan tot laat in den avond, als hij de klok der oude kerk niet had hooren luiden, ten teeken dat de vesperdienst begon.

De assistent van den organist was een vriend van Pinch, hetgeen voor beiden een geluk was; want ook hij was een stil goedaardig mensch, en was, evenals Tom, op school een stil en bedeesd kind geweest, waarvan echter zelfs de luidruchtigste bengels veel hielden. Een gelukkig toeval was het (Tom zeide altijd, dat hij een gelukskind was), dat de assistent dien namiddag speelde en alleen op het orgel zat, waar Tom bij hem kwam. Nu haalde Tom, terwijl zijn vriend speelde, de registers uit, en toen de dienst over was, ging hij zelf voor het klavier zitten. De avond begon juist te vallen, en het gele licht, dat door de oude doffe vensterglazen in het koor straalde, werd met eene roodachtige tint gemengd. Terwijl de statige tonen door de kerk weergalmden, schenen zij, voor de verbeelding van Pinch, eene echo te vinden in de diepte van elke oude grafstede, niet minder dan in de diepte van zijn eigen hart. Stoute gedachten en wenschen rezen in zijn geest op, terwijl de volstemmige muziek door de lucht trilde: en toch waren daaronder — maar met eene ernstige kleur, die zijne plechtige stemming niet stoorde — al de tooneelen van dien dag, gemengd met de vroegste herinneringen uit zijne kindsheid. Het gevoel, dat de tonen opwekten, scheen zijn geheele leven en aanwezen te omvatten; en terwijl de voorwerpen die hem omringden, meer en meer in de toenemende duisternis verdwenen, werden deze droombeelden zooveel helderder, dat Tom misschien den nieuwen leerling en zijn wachtenden meester geheel zou vergeten hebben, om tot middernacht zijn dankbaar getroffen hart in welluidende accoorden uit te storten, als niet een oude, zeer aardschgezinde koster hem was komen waarschuwen, dat de kerk moest gesloten worden. Hij nam derhalve met vele dankbetuigingen afscheid van zijn vriend, ging op den tast de trap af en de kerk uit, en snelde door de nu met lantarens verlichte straten naar de herberg om te gaan eten.

Daar de boeren reeds naar huis waren gereden, was de gemeene kamer der herberg, waar hij zijn paard op stal had gezet, geheel ledig, weshalve hij zijn tafeltje dicht voor het vuur liet schuiven, en met lust en graagte op het beefsteak en de aardappelen aanviel, die na eene korte poos voor hem werden gezet. Naast hem stond eene kan verwonderlijk krachtig bier, en het geheel vormde zulk een ideaal van een lekkeren maaltijd, dat hij tusschenbeide zijn mes en vork moest nederleggen om in zijn handen te wrijven en over zijn genot na te denken. Toen het dessert, uit brood en kaas bestaande, werd opgezet, haalde Pinch een boek uit zijn zak, om, daar zijn eetlust nu grootendeels gestild was, zijn genot nog eene poos te rekken. Nu at hij een hapje, dan dronk hij een teugje, dan las hij eenige regels, dan hield hij weder eene poos met dat alles op, om zich te verwonderen, wat voor soort van een mensch die nieuwe leerling toch wezen zou. Hij had juist dit onderwerp laten varen en zat weder in zijn boek verdiept, toen de deur geopend werd en er nog een gast binnentrad, die zulk eene portie koude lucht medebracht, dat het in het eerst was, alsof het vuur er van uitging.

„Het vriest zeer streng van avond, mijnheer!” zeide de vreemdeling met eene beleefde buiging, toen Pinch zijn tafeltje wegtrok, om voor hem plaats bij het vuur te maken. „Maar geef u geene moeite, verzoek ik u!”

Hoewel hij, zoo sprekende, zeer bezorgd scheen voor het gemak en de warmte van Pinch, sleepte hij toch een der groote zware stoelen vlak voor het vuur, en ging daarop zitten zoo breed als hij kon, met zijne voeten op het haardijzer.

„Ik heb geen gevoel meer in mijne voeten. He! het is vinnig koud.”

„Gij zijt zeker lang in de open lucht geweest,” zeide Pinch.

„Den geheelen dag, en dat wel boven op eene diligence.”

„Daarom maakt hij de kamer zoo koud,” dacht Pinch bij zich zelven. „De arme man! Wat moet hij door en door verkleumd zijn!”

De vreemdeling werd insgelijks nadenkend en bleef eene poos stilzwijgend in het vuur zitten kijken. Eindelijk stond hij op en ontdeed zich van eene bouffante en een jas, welke (geheel anders dan die van Pinch) zeer dik en warm was. Maar zonder jas was hij in het minst niet spraakzamer dan met een jas; want hij hernam stilzwijgend zijne plaats, ging achterover in zijn stoel liggen, en begon op zijne nagels te bijten. Hij was jong — even in de twintig jaren naar het scheen — welgemaakt, met donkere scherpe oogen, en iets driftigs in zijn voorkomen en zijne manieren, hetwelk Tom oplettend maakte op het groote verschil van zijn eigen aard, en hem daardoor nog blooder en bedeesder deed worden dan anders.

Er was eene klok in het vertrek, en de vreemdeling keerde zich dikwijls om, om daar op te zien. Tom keek er ook meermalen naar, gedeeltelijk uit eene zenuwachtige zucht tot navolging, gedeeltelijk omdat de nieuwe leerling ten halfzeven naar hem moest komen vragen, en de wijzer nu bijna op dat uur stond. Telkens, als de vreemdeling zag, dat Tom naar de klok keek, werd deze eenigszins verlegen, alsof hij op iets betrapt was, en misschien was het omdat hij deze verlegenheid bespeurde, dat de jonkman glimlachende zeide:

„Wij schijnen beide bijzonder op den tijd te passen, mijnheer! Om de waarheid te zeggen, ik wacht op iemand, die hier bij mij zou komen.”

„Ik ook,” zeide Pinch.

„Om halfzeven,” zeide de vreemdeling.

„Om halfzeven,” zeide Pinch insgelijks, waarop de vreemdeling hem met eenige verwondering aanzag.

„De jongeheer, dien ik verwacht,” merkte Tom schroomvallig aan, „moest op dat uur vragen naar iemand, die Pinch heet.”

„Wel drommels!” riep de ander opspringende: „moest ik nog al zoo onbeleefd wezen om u van het vuur te houden! Ik had volstrekt geen gedachte, dat gij mijnheer Pinch waart. Ik ben de jongeheer Martin, naar wien gij vragen moest. Neem het mij niet kwalijk! Hoe vaart gij? Kom, schuif wat dichterbij!”

„Dankje,” zeide Tom, „dankje! Ik ben volstrekt niet koud, maar gij wel, en wij hebben nog een kouden rit te doen. Nu, als gij het dan zoo hebben wilt, zal ik er maar gebruik van maken. Ik — ik ben zeer blijde,” vervolgde Tom glimlachende, met eene schroomvallige rondborstigheid, die hem bijzonder eigen was, en zoo duidelijk eene bekentenis deed van zijn eigene onbeduidendheid en een beroep op de verschoonende goedheid van hem, dien hij aansprak, alsof hij daarvan een geschreven document had opgemaakt. „Ik ben zeer blijde, dat het nu zoo uitkomt, dat gij de jonkman zijt, dien ik moest af halen. Nog geene minuut geleden, zat ik juist te denken, dat ik wel gaarne zou willen, dat hij op u geleek.”

„Dat doet mij genoegen,” zeide Martin, hem nogmaals de hand gevende, „want ik verzeker u, dat ik zat te denken, dat het een fortuintje voor mij zou wezen, als die mijnheer Pinch iemand was, die op u geleek.”

„Inderdaad?” zeide Tom zeer verheugd. „Spreekt gij in ernst.”

„Op mijn woord, dat doe ik,” antwoordde zijn nieuwe vriend. „Ik zie, dat wij opperbest met elkander terecht zullen komen, en dat is geene kleine geruststelling voor mij; want om u de waarheid te zeggen, ik heb er volstrekt geen slag van om met iedereen terecht te komen, en daarom twijfelde ik er aan, of het met u wel gaan zou. Maar nu ben ik volkomen gerustgesteld. Wilt gij zoo goed zijn om eens voor mij aan de schel te trekken?”

Pinch stond op en gehoorzaamde met driftige bereidvaardigheid; — het schelkoord hing vlak boven het hoofd van Martin. Vervolgens luisterde hij met een lachend gezicht naar hetgeen zijn vriend verder zeide. Dit was:

„Als gij van punch houdt, zult gij het niet kwalijk nemen, dat ik een paar glazen laat komen, zoo heet en zoo sterk als zij gemaakt kan worden, om onze vriendschap behoorlijk in te wijden. Om u een geheim te vertellen, mijnheer Pinch! ik heb nog nooit in mijn leven zooveel trek gehad naar een heet glas punch; maar ik durfde het niet nemen, omdat ik niet wist wat voor een man gij waart, en het u verkeerde gedachten van mij had kunnen geven, die dikwijls moeielijk te verdrijven zijn.”

Pinch gaf zijne toestemming, en de punch werd besteld. Na verloop van eenigen tijd kwam zij, heet en sterk, en nadat zij elkander met het dampende mengsel hadden toegedronken, werden zij zoo vertrouwelijk, alsof zij elkander jarenlang hadden gekend.

„Gij moet weten, ik ben nog eenigszins familie van Pecksniff,” zeide de jonkman.

„Ei?” zeide Pinch.

„Ja. Mijn grootvader is een neef van hem, en derhalve sta ik met hem in zekeren graad van verwantschap; maar in den hoeveelsten moet gij zelf uitrekenen, want ik kan het niet.”

„Dan is Martin uw doopnaam!” zeide Pinch nadenkend.

„Wel ja!” antwoordde zijn vriend. „Ik mocht wel lijden, dat het mijn van was; want die is lang niet mooi, en men heeft vrij lang werk om hem te schrijven. Ik heet Chuzzlewit; Martin of Maarten Chuzzlewit.” — Uit zekere niet ongewone ijdelheid, hoorde de jongeling zich liever Martin dan Maarten noemen, en kon zich ook moeielijk met den zonderlingen klank van den naam Chuzzlewit verzoenen. Voor ons komt dit nogal gelegen, om hem in deze geschiedenis van zijn grootvader, den ouden Maarten, te onderscheiden.

„Lieve Hemel!” riep Pinch met eene onwillekeurige beweging.

„Het verwondert u toch niet, dat ik twee namen heb?” zeide de ander, terwijl hij zijn glas aan zijn mond zette. „Dat is met de meeste menschen het geval.”

„Och neen!” antwoordde Pinch; „och neen!” En daar hij zich herinnerde, dat Pecksniff hem had gewaarschuwd om niet van den ouden heer van dien naam te spreken, die eenigen tijd in de Blauwe Draak had vertoefd, dewijl hij zelf daaromtrent het noodige zou zeggen, wist hij geen beter middel om zijne verlegenheid te verbergen, dan insgelijks zijn glas aan zijn mond te zetten. Zij keken elkander eene korte poos over hunne glazen aan, en zette ze toen ledig neder.

„Zij zullen in den stal reeds staan te wachten,” zeide Pinch, nog eens op de klok kijkende. „Willen wij maar gaan.”

„Zooals gij verkiest,” was het antwoord.

„Zoudt gij ook willen mennen,” zeide Pinch met een gezicht, waaruit de bewustheid straalde, welk een heerlijk aanbod hij deed. „Als gij er pleizier in hebt laat ik het gaarne aan u over.”

„Ja, Mijnheer Pinch!” zeide Martin lachende, „dat hangt daarvan af, wat voor soort van een paard gij hebt. Want als het niet heel plei zierig loopt, zou ik liever mijne handen warm in mijne zakken houden.”

Hij scheen dat voor zulk een aardigen zet te houden, dat Pinch er niet aan kon twijfelen of dit was zoo. Deze lachte derhalve mede, ten volle overtuigd, dat het gezegde zeer grappig was. Daarop betaalde hij zlijne rekening en Martin de punch, en nadat zij zich in hunne jassen hadden gemoffeld, ieder voor zoover hem doenlijk was, gingen zij naar de voordeur, waar het rijtuig, dat Pecksniff in eigendom toebehoorde, gereed stond.

„Ik zal maar niet mennen, mijnheer Pinch!” zeide Martin, terwijl hij er in klom. „Maar daar staat nog een koffer van mij. Zouden wij dien kunnen medenemen!”

„O, wel zeker!” antwoordde Tom. „Stop hem maar in een hoekje, Dick!”

Nu was de koffer eigenlijk wel niet klein genoeg, om in een hoekje te stoppen; maar Dick de stalknecht kreeg hem, met behulp van Martin, toch in het rijtuig. Hij stond geheel aan den kant van Pinch, hetwelk Martin vreesde dat zijn makker zeer lastig zou wezen; waarop Tom antwoordde: „Volstrekt niet!” hoewel hij zulk eene ongemakkelijke houding moest aannemen, dat hij veel moeite had om iets anders te zien dan zijne eigene knieën. Evenwel was ook hier een geluk bij een ongeluk; want de wind kwam van den kant van Pinch, en de van een koffer en een mensch opgebouwde muur diende den nieuwen leerling tot een scherm, zoodat hij niets van de koude voelde, hetgeen hem natuurlijk zeer aangenaam was.

Het was goed weder, en de maan scheen helder. Het landschap, door dit licht en den witten rijm verzilverd, had eene plechtige schoonheid. In het eerst maakte het statige van het natuurtooneel de beide reizigers stilzwijgend; maar weldra deden de punch van binnen en de gezonde lucht van buiten hen spraakzaam genoeg worden, en praatten zij zonder ophouden. Toen zij halfweg waren, hielden zij stil, om het paard water te laten geven. Martin, die geen geld scheen te ontzien, nam nog een glas punch, dat hij met zijn makker deelde, en welks werking niet strekte om hen minder spraakzaam te maken dan te voren. Het voornaamste onderwerp van hun gesprek was natuurlijk Pecksniff en diens gezin, van wien, en van de groote verplichtingen, waarmede zij hem overhoopt hadden, Tom, met tranen in de oogen, zulk een tafereel afmaalde, dat iemand, die slechts eenig gevoel bezat, daardoor met de hoogste achting voor zulke menschen moest worden vervuld. Pecksniff had zeker niet voorzien of vermoed, dat Tom Pinch op deze manier over hem zou spreken, want indien hij dit had gedacht, zou hij, daar hij zeer nederig was, dezen gewis niet hebben gezonden, om den nieuwen leerling af te halen.

Zoo reden zij voort, tot zij eindelijk de lichten van het dorp in het oog kregen, boven welks huizen de kerktoren uitstak.

„Een net kerkje!” zeide Martin, toen zijn metgezel den tragen draf van zijn paard nog vertraagde.

„Niet waar?” zeide Tom met eenige trotschheid. „En er is een orgel in, niet groot, maar zoo fraai van toon als gij het ooit gehoord hebt. Ik bespeel het voor de gemeente.”

„Zoo?” zeide Martin. „Dat zal niet veel opbrengen. Wat geeft dat wel?”

„Niets,” antwoordde Tom.

„Niets?” zeide Martin. „Nu gij zijt al een zeer vreemde snaak.”

Op deze aanmerking volgde eene korte poos stilte.

„Als ik zeg niets,” hervatte Pinch op een opgeruimden toon, „zeg ik eigenlijk niet zooals het is en wat ik meen; want het geeft mij een uitstekend genoegen, en ik breng op het orgel mijne gelukkigste uren door. Eens had er door dat orgel nog iets anders plaats — maar gij zult er weinig belang in stellen om dat te hooren.”

„O, ja wel!” antwoordde Martin. „Wat was het?”

„Ik had aan het orgel en mijn spelen te danken,” zeide Pinch zachter sprekende, „dat ik een van de schoonste en liefste gezichtjes zag, die gij u met mogelijkheid kunt voorstellen.”

„En ik ben toch in staat mij een zeer lief gezichtje voor te stellen,” zeide zijn vriend nadenkend, „als ik tenminste eenig geheugen heb.”

„Zij kwam,” zeide Tom, terwijl hij zijne hand op den arm van zijn metgezel legde, „voor de eerste maal zeer vroeg in den morgen, toen het nog nauwelijks licht was; en toen ik haar bij de kerkdeur zag staan, huiverde ik, want ik dacht bijna dat ik eene verschijning zag. Natuurlijk was een oogenblik van nadenken genoeg om mij dat gevoel te doen overwinnen, en gelukkig deed ik dit zoo spoedig, dat ik niet ophield met spelen.”

„Waarom gelukkig?”

„Waarom? Omdat zij daar stond te luisteren. Ik had mijn bril op, en zag haar door de opening tusschen de gordijnen zoo duidelijk als ik u nu zie. O, zij was zoo schoon! Na eene poos zweefde zij heen, en ik bleef spelen, tot zij mij zeker niet meer hooren kon.”

„Waarom deedt gij dat?”

„Begrijpt gij dat niet?” antwoordde Tom. „Omdat zij dan misschien denken zou, dat ik haar niet gezien had en mogelijk zou terugkomen.”

„En kwam zij terug?”

„Ja zeker! Den volgenden morgen, en des avonds weder; maar altijd als er geene menschen in de kerk waren, en altijd alleen. Ik stond vroeger op en bleef later spelen, opdat zij niet teleurgesteld zou worden, als zij kwam. Eenige dagen lang kwam zij altijd en bleef altijd luisteren; maar nu is zij weg, en het is zeer onwaarschijnlijk, dat ik dat lieve gezichtje ooit zal wederzien.”

„En gij weet niet meer van haar?”

„Neen.”

„En gij zijt haar nooit nagegaan, als zij heenging?”

„Waarom zou ik haar daarmede geplaagd hebben?” antwoordde Tom. „Het is niet te denken, dat mijn gezelschap haar aangenaam zou zijn geweest. Zij kwam om het orgel te hooren, en niet om mij. En moest ik haar dan een schrik doen krijgen voor eene plaats, waar zij zooveel genoegen scheen te hebben? Waarlijk, om haar maar elken dag een minuut lang dat vermaak te geven, ‘had ik wel zonder ophouden willen voortspelen tot ik stokoud was, en ik zou tevreden zijn geweest, als zij maar nu en dan eens aan zulk een armen bloed, als ik ben, had gedacht, als aan een gedeelte der muziek, — ja, meer dan beloond, als ik had kunnen denken, dat zij mij in hare gedachten dank zeide voor mijn spelen.”

De nieuwe leerling was blijkbaar zeer verwonderd over de zwakheid van Pinch. Waarschijnlijk zou hij dit ook wel gezegd en zijn makker eenigen goeden raad gegeven hebben, indien zij niet juist voor de deur van Pecksniff’s huis hadden opgehouden — ditmaal voor de voordeur, omdat het de plechtige intocht van den nieuwen leerling was. Dezelfde man, wien Pinch des morgens zoo ernstig had verzocht om de dolle drift van het paard zorgvuldig in te houden, stond op het dier te wachten, en nadat Pinch het aan dezen man had overgegeven, en Martin fluisterend had verzocht om toch geen woord te spreken van hetgeen hij hem uit de volheid van zijn hart had toevertrouwd, trad Tom met den nieuwen leerling binnen, om dezen oogenblikkelijk aan zijn meester voor te stellen.

Toen Tom Pinch en de nieuwe leerling de kamer binnentraden, bleek het duidelijk, dat Pecksniff hen nog in geene uren had verwacht; want voor hem uitgespreid lagen verscheidene opene boeken, en hij keek nu in het eene en dan in het andere boek met een potlood dwars in zijn mond en een passer in zijne hand, studeerende, naar het scheen, over een aantal mathematische figuren, zoo buitengemeen ingewikkeld, dat zij veel naar teekeningen van kunstvuurwerken geleken. Evenmin had Charity hen verwacht; want zij zat met eene groote mand voor zich, onbruikbare slaapmutsen voor arme lieden te maken; — en Mercy nog veel minder; want deze zat op haar bankje, en paste eene pop — eene bijzonder groote pop, hetgeen haar nog meer verlegen moest maken — die zij voor een buurmeisje zou kleeden, eene jurk aan, terwijl zij den poppenhoed met het lint aan eene van hare fraaie krullen had vastgespeld, opdat die niet zou wegraken, of iemand er op zou gaan zitten. Men kan zich moeielijk, om niet te zeggen onmogelijk, eene familie voorstellen, die zoo schrikkelijk onverwacht verrast werd, als de Pecksniffs bij deze gelegenheid werden.

„Lieve Hemel!” zeide Pecksniff terwijl hij opkeek, en de afgetrokken verstrooiing van zijn gelaat langzaam in eene uitdrukking van blijde herkenning overging. „Reeds hier, Martin! Mijn goede jongen! Het verheugt mij dat ik u in mijn nederig huis mag welkom heeten.”

Met deze vriendelijke begroeting sloot Pecksniff den jonkman frisch in zijne armen, en klopte hem eenige malen met zijne rechterhand op den rug, als wilde hij te kennen geven, dat zijn gevoel gedurende die omhelzing te groot was om het te kunnen uiten.

„Maar hier,” zeide hij, zich herstellende, „hier zijn mijne dochters, Martin! mijne twee eenige kinderen, die gij niet gezien hebt (als gij ze hebt gezien) — ach! die treurige familiegeschillen! — sedert gij alle drie kleine kinderen waart. Komt, lieve meisjes! waarom bloost gij, dewijl men u onder uwe dagelijksche bezigheden verrast? Wij hadden u deftig als gast in onze kleine statiekamer willen ontvangen, Martin!” vervolgde hij glimlachende, „maar zoo vind ik het veel beter — zoo vind ik het veel beter.”

O heilige ster der onschuld, waar gij ook staan moogt, hoe moet gij geschitterd hebben in uwe verhevene sfeer, toen de twee jongejuffers Pecksniff hare blanke handjes uitstaken, en ze, met blozende wangen aan Martin toereikten! Hoe moet gij in sympathie hebben geflikkerd, als op het punt van uit te gaan, toen Mercy, aan het poppenhoedje denkende, haar hoofdje omkeerde, om haar lief gezichtje te verbergen, terwijl hare zachtaardige zuster het uit hare lokken nam, en haar, met schertsend zusterlijke bestraffing, er mede op haren molligen schouder tikte.

„En hoe,” zeide Pecksniff, zich omkeerende, nadat hij zich met deze kleine voorvallen had verlustigd, en terwijl hij Pinch vriendelijk bij den arm vatte, „hoe heeft onze vriend hier u behandeld, Martin!

„O uitmuntend, mijnheer! Ik kan u verzekeren, dat wij reeds op den besten voet met elkander staan.”

„Die oude Tom Pinch!” zeide Pecksniff, hem met treurige vriendelijkheid aanziende. „Ach! het schijnt nog zoo kort geleden als den dag van gisteren, dat Thomas nog een jongen was, en pas hier kwam. En toch er moeten jaren zijn voorbijgevlogen, sedert Tom Pinch en ik met elkander de wereld begonnen door te wandelen.”

Pinch kon niet spreken; hij was al te zeer aangedaan. Maar hij drukte zijnen meester de hand, en trachtte hem zoo te danken.

„En Thomas Pinch en ik,” zeide Pecksniff met eene zwaardere stem, „zullen haar verder doorwandelen in wederzijdsche liefde en trouw. En indien het gebeuren mocht, dat een van ons beiden onder den voet raakte op een van die woelige kruisstraten des levens, zal de andere hem in hoop naar het gasthuis brengen en in liefdadigheid naast zijn bed blijven zitten. — Maar kom, kom!” vervolgde hij op een vroolijker toon, terwijl hij Pinch bij den elleboog schudde. „Niets meer hiervan! Kom, Martin, mijn goede vriend! opdat gij binnen deze muren in eens te huis zoudt zijn, zal ik u laten zien waar en hoe wij leven.”

Hiermede nam hij eene kaars op, en wilde hij, door zijn jongen neef gevolgd, de kamer verlaten; maar bij de deur bleef hij staan.

„Wilt gij niet medegaan, Tom Pinch?”

Ja, gaarne had Tom zelfs ter dood met hem willen gaan. Voor zulk een man had hij met blijdschap zijn leven willen laten.

„Dit,” zeide Pecksniff, de deur der andere voorkamer openende, „is de kleine staatsiekamer, waarvan ik zooeven sprak. Mijne meisjes zijn er trotsch op, Martin! Dit,” eene andere deur openende, „is het kamertje, waarin mijne werken (ach, zij beteekenen niet veel!) zijn uitgedacht. Een portret van mij zelven door Spiller, en eene buste door Spoker, die men zegt dat nogal wel gelijkt. Ik zelf meen iets te herkennen in den linkerhoek van den neus.”

Martin zeide, dat de buste wel geleek, maar dat de uitdrukking niet geniaal genoeg was; en Pecksniff antwoordde, dat hetzelfde reeds te voren door anderen was aangemerkt. Het was aardig, dat het zijnen jongen neef ook zoo terstond in het oog viel. Hij was blijde daaruit op te maken, dat de jonkman een kunstenaarsoog had.

„Eenige boeken, ziet gij,” zeide Pecksniff, terwijl hij sierlijk met zijne hand naar den muur wees, „die bij ons vak te pas komen. Ik heb zelf ook wel iets gekrabbeld maar nog niets uitgegeven. Pas nu op, als gij de trap opgaat! Dit,” eene andere deur openende, „is mijne kamer. Hier zit ik te lezen, als het huisgezin denkt, dat ik naar bed ben gegaan. Somtijds doe ik mijne gezondheid op die manier meer nadeel, dan ik voor mij zelven wel kan verantwoorden ; maar het leven is kort en de kunst is lang. Zelfs hier heb ik, zooals ge ziet, altijd het noodige bij de hand, om een opkomend idee vast te houden.”

Tot verklaring van deze laatste woorden, wees hij naar een rond tafeltje, waarop eene lamp stond bij eenige vellen papier, een stuk Oost-Indische inkt en eene doos met instrumenten, gereed staande ingeval hem in den nacht een bouwkunstig idee uit het brein mocht springen, in welk geval hij terstond uit het bed kon stappen en het op het papier onverdelgbaar maken. Ook dit vertrek prijkte met een exemplaar van Pecksniff’s buste.

Pecksniff opende nog eene deur op dezelfde verdieping, maar sloot die terstond weder, alsof het de kamer van Blauwbaard was. Voordat hij echter de deur geheel dicht had, keek hij glimlachend om, en zeide „Waarom niet?